تندنگاری بر مجموعه شعر« یقه های لج باز»

**

مسعود اصغرنژادبلوچی

نیاز شعر امروز به گونه ای شده است که شکل متناسب با روزگار به خود را با نوعی جدال درونی برای خود ترسیم نموده و به نوعی نمی تواند موازی جهان دردها و درک ها سر از لاک ندیدن درد و درک جاری، بیرون نیاورد و به شکل عجیبی با نوعی عصیان محتوایی در خلال روزمره گی برداشت های هستن را در خود بازنمایی می کند.

در این میان ساختن تصویر صادقانه و ساده و توجه به دریافت مخاطب برای بازکردن پای مخاطب به جهان شخصی شاعرانه کار دشواری است. و در این وانفسا انسان معاصر را مرور کند و در نهایت یک کتاب و یک مجموعه شسته و رفته ارائه نماید از اتفاق هایی است که در حال حاضر کمتر رخ می دهد. هودیسه حسینی شاعر و مترجم در مجموعه شعر خود این کار را به خوبی انجام داده و در این حوزه به نکات و نقاط قابل تأملی دست یافته است.

ماه

از گوشه ای سرک بکشد

توی دامنش(دامن آسمان) ستاره بریزد. ص9

با این که احتمالاً دامن آسمان منظور است ،اما آن گونه نیست و این یعنی درک سطر شاعرانه ی سپید، به یک فضا سازی انتزاعی انجامیده که جهان شاعری و ذهن شاعرانه ای را در خود مستتر دارد. درک سطر سطر زنانه در شعر زنانه و عبور از جنسیت محوایی برای در شدن از عدم درک حالت مخاطب و عبور از خود بینی نکته دیگری ست که در مجموعه یقه های لج باز که چاپ دوم آن توسط ناشر تخصصی شعر، فصل پنجم در سال 1398 به جامعه شعر تقدیم شده است.

در این مجموعه می خوانیم :

یادم می رود

شعرهایم را

از روی چوب لباسی بردارم. ص16

که این نزدیک شدن به جهان اشیا عنی این که شاعر از گفت و گو با اطرافیان به نتیجه درست نمی رسد و در جهان کنایه و استعاره نیز آرامش پیدا نمی کند به همین خاطر با اطراف و اشیا وارد دیالوگ می شود.

پاک نشدن خاطره ی تلخ با کندن جان. ص32

از جمله سطرهای این مجموعه شعر است که اشعار آن با رشته نامرئی درک به هم تنیده شده است.

همین شاعر که با کندن جان از تنهایی و تقدیر ناخواسته دور نمی شود و دردهای اش التیام نمی بابد با همه از راه گفت و گو ایجاد ارتباط می کند تا یا به خود برسد یا این که:

«بامبوی کنار پیانو اندوه شاعر را بشنود.» ص14

این شرایط از جهان شاعری کهبتواند نکته سنجانه متن را در خدمت جوهر شاعریبگیرد قابل ستایش است. البته شاعر در خود نوعی ملاحظه گری را تمرین می کند و سعی دارد خودش، خود اصلی را پنهان کند؛ به عنوان مثال:

می توانست به جای بنویسم (ص 35 ) بگوید:

قیمه یا قرمه

هیچ کدام شعری نیست که می خواستم بپزم! ص 35

اینکه به جای بپزم بنویسم آورده نشان از آن دارد که از تجربه عبور از نحوه و نحو در زبان معیار برخوردار نیست و می خواهد همچنان در یک ارتباط دو سویه با مخاطب قرار بگیرد و خود منطقی اش را نیز در شعر شکل بدهد.

شاعری که از مراقبهی ذهنرنج می برد و عصیان عاشقانه اش را با:

در هیچ کدام از عکس های تو

زیبا نمی شوم. ص37

به نمایش در می آورد. این مرحله از سرودن شعر یعنی شاعر خود را یافته ست و می خواهد مراحل پختگی را پشت سر بگذارد. شاعری که قصد دارد در جهان شعر سپید معیارهای ارزشی سرود و سرودن را به درستی رعایت نماید. و در این راه نشانه ها را مرتب به جامی گذارد؛ البته اشاراتی دارد که معلوم نیست هدف از آن‌ها چیست و قصد دارد فراتر از موضوع و محتوا چه چیز را نشان بدهد و بیان کند.

آستین های بد قلق

یقه های لجباز

ترکیب خوبی است اما دامن هایی که اگر داغشان نکنم

از این دست هستند.

یعنی کافی بود گفته می شد:

آستین های بد قلق

یقه های لجباز

لباس شب را هر چه اطو می کشم

رد دست های تو پنهان نمی شود...ص36

در این شعر که نوان کتاب نیز از آن گرفته شده است جوهر شعر در خدمت دنیای نوینی است که امید است شعر امروز راه خود را در این محور دنبال نموده و آثار مستقل و خوبی از این دست خلق نماید. خام دستی شاعر این مجموعه در برخی مواقع دست شاعر را رو می کند، اما تا انتهای مجموعه همچنان شاعر زیرک و زرنگی را مشاهده می کنیم که دست از آفرینش برنمی دارد.

شاعری که جهان پیرامون خود را یا به شکل نوعی عصیان و اعتراض به خدمت می گیرد یا فی المثل در شعر ص 44

از خود مایه می گذارد و از این کار لذت می برد.

من فراموش شده ام

به همین سادگی

مثل یک جفت کفش دوست داشتنی

که ته کمد

جا می ماند و

از یاد می رود.

که به نظر اگر:

من فراموش شده ام

به سادگی یک جفت کفش دوست داشتنی.

شاعرانه تر با کلمات برخورد می شد. به همین سادگی مثل یک...جا داشت به شکل سطرهای پیشنهادی سوهان بخورد و صیقلی تر بشود. البته این پیشنهادها به عیار سایر سطرها و شعرها رسوخ نموده و در اکثر مواقع چنین سروده و ارائه شده اند وگرنه هر شاعر به هر شکل می تواند بسراید...

شعرهای ص 46و 48 کتاب نیز از جمله شعرهای فرازدار و خوب کتاب است که پیشنهاد می شود کتاب را تهیه نموده و از خواند اشعارش که دنیای پنهان یک زن را که هستن را در لحظه ی تلاقی ریل ها و کلمه دنبال م نماید سر دربیاورید.

دنیای زنانگی در خدمت محتوای درون مرزی می تواند نمایانگر عبور شاعر از مرزهای زبانی به حساب آید. کما این که هستن و عینیت هستی در شعر لازم و ملزوم هایی دارد که مهم ترین آن داشتن حرف شاعرانه است. و در کنار این مطلب جدای غریزه ی شاعران : ص 18 سطر 6:

که جایی میان ملافه های درهم ریخته

اتاقی

نزدیک به خاطره ترین

روز زندگیم

جامانده است...

که در یک سطر باید یا حتی شاید اگر هر چهار سطر در دو سطر می بود چند بعدی محتوا بیشتر نمایان می شد:

که جایی میان ملافه های درهم ریخته اتاقی

نزدیک به خاطره ترین روز زندگیم جامانده است...

گفته می شود این گونه ظرفیت ها در ذیل کاستی های صفحه آرایی ایجاد می شود اما همین قدر سطر بندی در شعر سپید مهم است که ردیف و قافیه و لازم است در این باره بی پروایی نمود.

صفحه 19 نیز:

برای انبوه

رزهای سرخ

آغوش می شوم و...

که لااقل باید پلکانی نوشته می شد. و ان پرهیز بیشتر از آن جا نشأت می گیرد که خیلی ها تجربه هایی از این دست را (تجربه های طاهره صفارزاده) پیش پا افتاده تلقی می کنند که به زعم بنده اتفاقاً با تکرار آن خود نمود اساسی و اصلی گرفته جزو وظایف ووسایل شعر غیر کلاسیک می شود.

در ص23 سطر ماقبل پایان:

بعد از این همه وقت

پاک بودن

هوایی می شوم. که در این جا نیز به نظر همان مشکل توجه نکردن به سطر بندی رخ داده است.

در ص 28 :

کنار مغازه تعویض روغن

ایستاده ام

ایستاده یک سطر پایین رفته...که آن نیز به نظرم اگر هم در صفحه آرایی رخ داده باشند نشان از آن دارد که به محتوای جدی شعر، خصوصاً جوهر شعری خاص و خوب این مجموعه کم توجهی شده است.

یا باید گفته می شد ایستاده ام و دیوید بکهام به ماشین ها روغن کاسترول می فروشد یا اگر ایستاده را خذف به قرینه معنایی در نظر بگیریم، برای بهتر رساندن معنا و حال آن شخص شبیه به بکهام بهتر بود اسم خاص بکهام در پایان شعر آورده می شد.

البته این اشاره بیشتر به خاطر آن است که شاعر در شعر ص 27 با این که همیشه عینک زده است اما همچنان:

اصراری

به خوب دیدن دنیا ندارم...

این که شاعر یقه های لج باز در متن و سروده های اش نوعی عصیان روایت می شود، دقیقاً بر می گردد به خاصیت شعر متعهد امروز که توانسته در ذیل کلمات به خلق اثر بپردازد، کاملاً مسلط است.

شاعر یقه های لج باز، دست از تلاش در مکاشفه بر نمی دارد، هم چنان سعی دارد لا به لای صداهای اضافی آوازه پرنده ها را بشنود و این مراجعه به طبیعت و بازگشت شاعر به متن ِهستن، خوب از ارتباط شاعر با هستی بر م آید.

هودیسه حسینی به صداقت در گفتار، مومن است و این را جزو افتخارات خود در لحظه سرایش می داند:

کلمه ها

قطار شده اند

با سرعت

از برابرم می گذرند

دستم

به آخرین واگن هم نمی رسد. ص30

صفحه به صفحه کتاب یقه های لجباز خانم حسینی سرشار است از بازگویی درونیات انسان امروز که نمونه اش در خود این شاعر حلول کرده است. آن چه که از ذهن انسان پاک نمی شود، تلخی های روزهای تلخ است و نا امیدی، که باید با طرح آن به سمت درمان آن گام برداشت.

سر در گریبان تاریکی ام

دکمه

دکمه

باز می کنم تا انتها

خالی است این پیراهن

به هیچ روشنی نمی رسم. ص 33

این که شاعر خود را، یعنی یک زن را بسراید و از دغدغه هایش بگوید یک حسن محسوب می شود. آن هم در روزگاری که شعر محتوایش را به شکل عجیبی از دست داده است.

شعر می خوانم

فکر ناهار فردا

درست وسط شعر

از لای کتابم

سر می رود:

قیمه یا قرمه سبزی

هیچ کدام

شعری نیست

که می خواستم بنویسم!! که پیشتر اشاره شد می توانست شاعر مثل بسیاری از شجاعت های معنایی که به خرج داده اینجا بجای بنویسم از فعل بپزم استفاده نماید. همچنین در شعر صفحه 36 که عنوان کتاب نیز از آن گرفته شده، مشاهده می کنیم که شاعر از تنانگی و زنانگی بهره برده و صاف کردن چین و چروک های زیستن را پذیرا شده است؛

آستین های بد قلق او و یقه های لج بازش حرفی از رد دست های معشوق یا انسانی می زند که حوصله شاعر را سر برده است. صنعتی شدن زندگی امروزی، یک تکنیک به حساب می آید که تکیه گاه محتوایی در بطن زندگی را رقم می زند. با فشار دادن دکمه/دوربین عکاسی تصویر بی جانی نقش می بندد که در جایی جز چشم های شاعر نفس می کشد، با این حال، انزجار شاعر از تجدید خاطره را ذیل سطر

«در هیچ کدام از عکس های تو

زیبا نمی شوم!؟» پی می بریم. ص 37

به مردن می ماند

کودکانه امید بستن و

ناگهان

هزارساله

پیر شدن. ص40

چشم به هوای مه آلود و

باران ریزی که در پیش است

خاطرات رویاهای نداشته را

مرور می کنم...ص 42

تصویری از خودم

نه نقاشی شمع سوخته و

گل پژمرده

عکسی واضح

ص 46

داشتنت اما

تقلا برای به آغوش کشیدن ماه است

در دور دست آسمان!

اینکه شاعر به جنسیت خود به شکل شک و تردید می نگرد نیز نوعی اعتراض به محتوای متون ادبی خصوصاً شعر به شکل یک پاندومی است:

«چشم های قشنگ است

نمی دانستم

لبهایم شیرین است

نمی دانستم

من یک زنم!

نمی دانستم...» ص 48

هروقت

«همایون»

اوج گرفت

به دیوار

مشت بکوب...ص 49

شب شده

ولی تاریک نیست

فیروزه ی من

روی انگشت هایم

مثل ماه

می درخشد...ص50

به اسم توی شناسنامه ام

اینکه تو اسپاگتی را

با اشتیاق

دور چنگال می پیچی و

می خندی

دهن کجی روزگار است

به تمام فروخورده هایم..ص 52

نشسته ام

در شمال ترین راه آهن

چشم دوخته ام

به دست های سوزنبان:

لحظه تلاقی ریل ها...ص 54

همه این ها تکه هایی از اشعار مجموعه یقه های لجباز هودیسه حسینی است که مخاطب جدی شعر را به داشتن کتاب و خواندن کل مجموعه راغب می سازد.

نقد شعر

مسعوداصغرنژادبلوچی

لزوم ِخوانش محتوا در ذیل آثار ِارائه گردیده در حوزه شعر، نکاتی را در ذهن یک منتقد برمی‌تاباند که حدس و حس آن برمی‌گردد به نحوه نگرش شاعر به مفهوم ِشعر!

این‌که سطح ِشعور در جامعه، دچار تنزل گردیده چه ربطی به سطح شعر می‌تواند داشته باشد، امری است که نگاه ِشعور ِشهودی ِشعر بدان می‌پردازد و از آن برای خود طرح مسأله و محتوا می‌کند. اگر در یک دوران بحرانی بانیان ِحفظ فرهنگ، شکل نیرنگ به خود بگیرند، نشانی از بحران ِجامعه نیست، بلکه نشان از بحران ِجامعه انسانی ی ِبی‌ریشه است که دچار اضمحلال در خود ِفردیت ِقضاوت گر ِخویش شده است.

زمانی در حوزه نقد شعر این‌که زنگ مطلب از نوع قافیه‌ی ِکلاسیک یا نیمایی در شعر حضورداشته باشد یا ذیل ردیف یک تمرکز مفهومی رخ بدهد مسأله شعر شکل خود را برای پاسخ به چنین مواردی آماده می ساخت و شاعر با شعر سازی و حفظچنین موارد بازنمایی می‌نمود. این‌که شعر کهن و کلاسیک و نو کارآمد هستند یا نه اولین خطای ِدید ِمنتقد ِادبی است؛ چراکه شاعر قصد بیان یک مسأله یا محتوای ِاز پیش تعیین‌شده را ندارد، بلکه در طول ِیک مسیر ِمعین، سعی می‌کند با بیت و سطر، در عرض ِحیات، یعنی عمق ِدید به مفاهیم را با یک سری نشانه مفهومی و معنایی به سمع و نظر مخاطب برساند؛ مخاطبی که با سرعت ِسهل‌انگاری و سردرگمی در سیر آفاق و انفس سررشته خود را گم‌کرده است.

انسان امروز که نهاد اصلی خود را به‌واسطه نهادینه شدن محتواها ازدست‌داده است، به دنبال جایگزینی مشخص، مفهومی و ازلی می‌گردد تا دم‌دستی‌ترین انتخاب را کنار بگذارد و برای دردهایی که سالیان سال، بشر به‌موجب آن مسائل، رنج‌دیده و گنج عزلت گزیده و درنهایت خود را دل‌خوش به کنج ِسکوت کرده، راه و چاه بیابد و بشناسد.

این که گمان برود شعر کلاسیک یا نو، زبان شعر کلاسیک یا نو، می‌تواند تعیین‌کننده ی ِخط‌مشی و راه فکری مخاطبان علاقه‌مند به شعر و شاعری باشد به‌نوعی یعنی دست‌کم گرفتن شعور ِمخاطب که اصلاً ادیبانه نیست. در همین راستا و با تأکید بر موارد اخلاقی و ادبی، تولید محتوا ذیل خلق اثر، جایگاه ارزشمند خود را مشخص‌تر نمایان می‌سازد.

این‌که لزوم بر پذیرفتن قاعده‌ها موجب می‌شود علاقه‌مند شعر و شاعری کم بشود، بخش عظیم آن، معلول ِرفتار ِغیرادیبانه یِ فعالان عرصه نقد و خوانش است که به‌جای رونق بخشیدن به مسأله شعر، ذیل پویایی ِشعور، دست به دامان ِشکل شعر ِارائه گردیده می شوند تا به‌نوعی حضور خود را زیر نگاه‌های زاویه‌دار حفظ نمایند و از اصل جوهر شعری غافل بمانند.

در حوزه نوشتن و سرودن از توقف و توفیق نبض زبان و زمان بگیرید تا برسید به این مرحله خاص که شهود در کنار شعور معنای خاص‌تری به خود می‌گیرد، در این بازی و بازه. با تأکید بر تعاریف ارائه گردیده در دوران ِمعاصر، ترکیب کلمات ذیل سطرها و ترکیب کلمات ذیل سطرهای پله‌ای و اندکی خیال تبدیل گردیده است به اثری مکتوب که به آن عنوان شعر گذارده می‌شود؛ که در اصل این گونه نیست. شعر باید ابتدا ب ساکن شعر باشد بعد مابقی موارد پیش می آید.

همین تحمیل گذارنده گی بر شعر و شکل فراتر از عناصر عاطفی و خیال و موسیقی و فرم و ساختار در نظام ذهنی زبان شعر به شکل‌بندی اثر خلق‌شده دامن می‌زند.

خواب سایه‌ها اثر مینا صمدی لشکریانی که توسط انتشارات مروارید به زیور طبع آراسته گردیده مجموعه شعری است که لازم است در ادامه تحولات شعر معاصر به آن نگریسته شود. این‌که برخی از بزرگان و بزرگواران ذیل بیانیه و مانیفست سعی می‌کنند بازار سرایش را به نفع خود مصادره نمایند، کار اخلاقی نیست و لازم است در ذیل دفترهای ِشعر بی‌ادعا بازتولید آنچه از نیما تا فروغ در ذهن ازلی ادبیات معاصر فارسی بناست نقش ببندد را بنگرند و بخوانند.

خواب سایه‌ها از طرح روی جلد مخاطب را به شاعرانگی ویژه‌ای دعوت می‌کند. شاید پس از خواندن آن این سؤال مطرح شود که چه چیز آن موجب گردیده تا دست‌به‌قلم شوم اولین نکته عدم شناخت از شاعر است. من ِشاعر، شاعری به نام صمدی لشکریانی را نمی‌شناسم و فقط پس از خوانش آثار ایشان نسبت به شعر ایشان اطلاع پیداکرده‌ام. شاعری که در زیست جدیدی که اگر به وی ارزانی شود می‌خواهد شاعرانه به دنیای تاریکی سفر کند اما بامعنای واژه‌ها و این جسارت شاعرانه برای بیان آنچه در ذهن داشته و به زبان درآورده در زمان حاضر به‌ندرت رخ می‌دهد.

شاعری عاصی و دور از دغدغه‌های سیاسی، اما صبور که در عین تفسیر خود از هستی، دست تقدیر را بر شانه‌ی خود احساس می‌کند. تقدیری که هرچقدر هم با قدرت باشد نمی‌تواند آینه خیال‌انگیز ماه شاعر را بشکند. شاعری که در ذهن ِشاعرانه‌اش «جاده‌ها دستگیر می‌شوند» و «دست درختان را از پشت بسته می‌بیند» و با قید «بر» پرده‌ها را چشم‌بند پنجره در نظر می‌گیرد را چگونه می‌توان نادیده گرفت، آن‌هم در دوره‌ای که همه به‌جای سرودن شعر، در حال طرح معما به زبان سخت هستند. شاعر مجموعه خواب سایه‌ها در ذهن خود یک موجود خیالی دارد که در حین زیستن ِبا وی نقش پرستار وی را نیز بازی می‌کند به زبان دیگر در شعر ِصمدی لشکریانی ایثار انسانی محتوا را تحت تأثیر خود قرار داده که دیگر برایش، خویشتن اش مهم نیست. شاعری که از رنج هستی امید دارد سر به‌سلامت بیرون ببرد و به آبیاری جوانه‌های رسته از زخم‌هایش دل‌بسته است. (صفحه ۸)

پرت شدن شاعر به مفهوم شعر در اوج عبور از بلندی‌های زندگی باوری است که نشان از نگاه شاعری دارد که زیست شاعرانه را تجربه نموده است. هرچند لشکریانی به شکل صد در صد موفق از عهده سرودن‌ها برنیامده اما مخاطب وی کتابش را به تنها یک‌بار خوانده شدن بسنده نمی‌کند.

یافتن پرتگاه در ذیل کلمه «عاقبت» آن‌هم پرتگاهی «در شعری خسته» (صفحه 10) یک نکته مهم را گوشزد می‌نماید آن‌هم این که این انسان که پوست تنش پنهان‌گر ِدردهای ِباروتی در زیرزمین شعرهایش هست (صفحه ۱۱) آن‌هم شعرهایی که «با دست‌هایی که خط‌خورده‌اند» خبر از زندگی «خودی» می‌دهد که در حال تمام‌شدگی است، آن‌هم در تب‌وتاب هستی و مستی!

و سقوط از ارتفاعی

که پیش از زمین خوردن

تکه‌تکه‌ات کند (صفحه ۱۳)

این هنر خاص و ویژه‌ای را از زبان شاعر عیان می‌سازد که در حین روایت شاعرانه و سرودن شعر لزوم نحو و التزام آوردن واژگان متناسب یا حتی مراعات‌النظیر جوهر شعری را از ذهن در زبان حذف می‌کند.

شاعری که بی‌پروا در حال تماشای هستی است و هر آنچه لزوماً شاعرانه است را وارد شعرش نمی‌کند انگار به شکل ناخودآگاه از مواردی باخبر است که دیگران از آن بی‌خبرند. ای در میان جانم و جان از تو بی‌خبر ِعطار گونه به مسئله سرودن می‌نگرند.

در شعر شماره ۸ (صفحه ۱۴)

صبح، خواب مانده

اندوهی پرسه می‌زند

پاییز شروع به ریختن کرده است

دقت شود بر کلمه‌های صبح، پرسه و پاییز که چه روابط تازه‌ای را مابین آن‌ها برقرار می‌کند. روابطی که برای ایجاد یک فضای تازه در ادبیات نیازی است مبرم و غیر قابل انکار. این شاعر بی‌ادعا خالص ترین رفتار را البته با کلمات در مواجهه با رویکردهای رفتاری انسان‌ها در ذیل یک آینگی فردی ارائه می دهد که البته اگر روی جوهر شعری آن بیشت کار می کرد بسیار موفق تر می بود. در شعری صادقانه می‌گوید:

از خودم برمی‌گردم

جانوران درنده را

یک‌به‌یک آزاد می‌کنم

و می‌نویسم این باغ‌وحش تا اطلاع ثانوی تعطیل است (صفحه ۱۴)

با توجه به این‌که بناست از ابتدای کتاب مروری بر شعرها داشته باشم عرض می‌کنم در جریانات ِشعر بعد نیما و آغازگری شاملو خیلی‌ها برعکس جریان تحول ادبی شروع کرده‌اند به رفتارهای نامعقول و اصرار ورزیدن بر سنت شعری! که از خلق آثاری این گونه زلال جلوگیری نمود.

خیلی از منتقدین با پافشاری بی‌مورد سعی کردند نکات ارزشمند و علمی ی ِپویا نگه‌دارندگان ِزبان ِشعر را به حاشیه بی‌مورد تعصب ورزی‌های یک‌طرفه بکشانند. به‌عنوان‌مثال محمود افشار در کتاب گفتار ادبی که در سال ۱۳۵۳ چاپ گردیده آورده است:

الفاظ، ترکیب آن‌ها (فرم) و قالب شعر در حکم بدن است. معنی، مطلب و مضمون به‌جای روح و رگ و ریشه آن است. گرچه گفته‌اند روح سالم در بدن سالم است اما بدن هم بی‌روح سالم سلامت ندارد. چنین است نیز رابطه لفظ و معنی در شعر. الفاظ، ترکیب آن‌ها، وزن، آهنگ و قافیه هرقدر هم زیبا باشد بیش از یک قالب بی‌روح نیست ظرف را برای آن می‌سازند که در آن مظروف و مطلوب مرغوبی بریزند.

که این مطلب به شکل ضمنی اتفاقاً پویایی زبان شعر امروز را تأیید می کند. مطالبی ازاین‌دست که از زبان ِاصرار ورزان بر اسرار اثر ادبی کلاسیک چه مقاومت‌کنندگان در برابر حمله‌های تند و کند ِسنت ستیزان بدان گونه است که هرگز به نتیجه نخواهیم رسید.

شاعر خواب سایه‌ها با تلاش در فضا و فرم سعی دارد نوعی رفتار معقول و مقبول از خود بروز دهد. مثلاً:

بر لبان تیز چاقویی که

پر

وازم

را دو تکه کرده است (صفحه ۱۶)

این تلاش‌های فرمی برای درگیری مخاطب با محتوا هرچند زیبایی‌شناسی خاص خود را داراست منتها کمتر در خدمت اصل جوهر شعری است اصلی که جوهر شعری بدان می‌تواند نگاه ارزشمندتری از ادبیات را به شکل بازخوردهای محتوایی بروز بدهد. سرنوشت و سرشت ادبیات امروز را باید با روشنگری‌های خاص و دلسوزی‌های ادیبانه به سرمنزل مقصود رساندند جای تکرار و تأکید است که بگوییم شعر متعلق به مخاطب است و اندوه شاعرانه و زبان شعرگونه یک‌راه است برای ارائه شعر که ذیل محتوا محوری می‌تواند مخاطب را به خود مشغول سازد. این‌که شاعر در برخی موارد درگیر محتوا سازی گردیده بر کسی پوشیده نیست:

آفتابی که نرویاند

ناگزیر می‌سوزاند (صفحه ۲۰)

یا

به آفتابی بی خورشید

دل‌بسته بودم (صفحه ۲۱)

که به‌نوعی در عیار و معیار شعر صمدی لشکریانی خدشه ایجاد می‌سازد چراکه شاعر نشان داده می‌تواند ظرافت‌های خاصی در شعر بروز بدهد:

به‌روزهایی که از روشنایی نیامده بودند

به تاریکی شیر می‌دادند (صفحه ۲۱)

تفهیم مخاطب و تبیین مفهوم اندوه در شعر مینا صمدی لشکریانی بسیار خاص است.

بال‌هایی از اندوه

اندوه بر سینه‌ام مشت می‌کوبد

اندوهی پرسه می‌زند

زیرپوست کدام سطر اندوهم را پنهان کرده‌ام

هم‌چنین مفاهیمی از نو و دست اندوه غربت:

اندوه مان را به سلامتی هم می‌نوشیم

پرندگان مهاجر بر اندوه شاخه‌ها خم‌شده‌اند

اندوه با من به خرید می‌آید

اندوه باران است

اندوه به من دروغ نمی‌گوید

اندوهم به من وفادار است

اندوهم را می‌تکانم

از سال‌های دور حضور و فعالیت نیما و دیگران تا جدایی و جدال اینکه شرکت تعریفی دارد راه دشوار طی شده و نکته غایب از اذهان این است که مگر شعر قرار است چه‌کار کند یا شاعر چه میزان می‌تواند درصدد اثرگذاری‌ها شریک تحولات باشد؟ شاعر خواب سایه‌ها به‌نوعی ذیل زیست معاصر خود با کلمه فرض را بر این گذاشته با خودِ درونی و غایب ازنظر به گفتگو با صدای بلند شعر بنشیند و به گمان ویژگی این راهی است که می‌توان با آن لااقل به آرامشی نسبی دست یازید.

در این رخدادهای فرهنگی از سطر نویسی های هوشمندانه تا ساخت فضای شعری ذیل قافیه و موسیقی یک فرآیند تند و تلخ در حال اجراست فرآیندی که در کل پیکره‌های خود لزوم پذیرش حضور کتاب رو به رشد و متحول در شعر را به‌نوعی در جایگاه بسیار خاص و انگیزه دست نایافتنی بودن قرار می‌دهد تا التزام فروش و تکرار برخی از نام‌ها در گستره ادبیات حفظ گردد. به زبان ساده‌تر انگار جامعه ناشرین تحمل شاعر جدید را ندارند.

این مسئله که مخاطب به دنبال خوانش شعر است به دنبال خوانش شعر است لازم است به‌نوعی بیان گردد که اثر به دست مخاطب عام و آن برسد و لزوم به ورق زدن توسط خوانشگر خاص که حتماً به‌نوعی ایجاد ارتباط می‌کند با متن و شعر. مردم باید شعر بخواهند و بخوانند. منتها بازار نشر را در ذیل چند شخص چنان آب‌وتاب دادند که انگار ادبیات بعد از بزرگان معاصر شعر که از دهه ۴۰ به بعد دست به سرودن زدند قرار است در نقطه‌ای پایان بپذیرد و طلوع و ظهور شاعری جدید اصلاً قابل پیش‌بینی نیست درصورتی‌که این‌گونه نیست.

پناه جستن به شعر صفحه ۱۰

بابیان ساختن این‌که پست تن پنهان گ دردهای باروتی در زیرزمین شعرهایش است

صمدی لشکریانی بی‌ادبی‌های ادبی روزگار را نادیده می‌گیرد و از دیرباز رفتار نیما و اطرافیان تا رعایت دست‌به‌عصای ختم به سناتوری خانلری هیچ‌کدام را در لحظه‌ی سرودن در نظر نمی‌گیرد و کما این‌که شاید دراین‌باره هیچ مطالعه‌ای هم نکرده باشد منتها با ادبیات و شعر درنهایت راهی می‌گشاید برای رسیدن به ادبیات و شعری که بتوان به‌حق از آن دفاع کرد.

شانه زدن غم‌ها ص 27

می‌خواستم با تو مرگ را به تأخیر بیندازم ص 27

طوفان، تنهایی، غربت و سکوت خمیرمایه‌ی اشعار خانم مینا صمدی لشکریانی است.

در صفحه ۲۲ شعری هست که به‌زعم نگارنده در مقایسه با سایر اشعار در پایان سطر:

در تاریکی از کدام طرف

بوی خیانت گرفته‌ام

تمام می‌شود و بخش بعد به شکل مستقل شعری کامل است.

تشنه‌ام

چگونه می‌توان

از گیاهانی که ریشه‌هایش

آب از خاک نمی‌گیرد

انتظار داشت دل به ابر نبندد صفحه ۳۲

این نکات برآمده از خوانش چندین و چندباره کتاب خواب سایه‌هاست.

بااین‌همه خانم صمدی در اشعار خود رگه‌های قدرتمند جوهر شعری را در اختیار دارد و با آن شعر خوب می‌سراید:

تا روز رهایی

چند خط دیگر باید بر پیشانیم بکشم صفحه ۳۴

یا

تقدیر ناگزیر من است

هر بار

تکه‌ای از خویش را

بیرون از این قفس رها کنم و برگردم صفحه ۴۰

یا

گورستانی که به جنین مرده در آینه شیر می‌دهد صفحه ۶۴

میله‌های قفس را

از استخوان‌های من ساخته‌اند ۴۷

همه بیان‌گر عاشقانه‌هایی غمگین هستند که زبان و ظرفیت زنانگی را در خود حفظ نموده‌اند.

وقتی

ظریف‌ترین پیکره‌ها را

سخت‌ترین چیزها می‌تراشند

چرا من با دسته‌ای تو آغاز نشوم صفحه ۵۲

اعتراف زنانگی در مواجهه با شکست حرمت اخلاق در دوران معاصر و اینکه انسان فراتر از جنسیت به نقطه‌ی خاصی می‌رسد که کاری است از وی برنمی‌آید و انسان ناگزیر است تن به تقدیر بدهد. صفحه ۵۴

درو کردن رنجی که کاشته است یا بازگرداندن نیمکت به جنگل جزو آرزوهای شاعر است وزندگی - شعر را به اجرا درآوردن که:

اگر این وقت شب راه بیفتم

به کدام فصل تو

خواهم رسید صفحه ۵۶

جسارت بیان آنچه در ذهن یک شخص می‌گذرد در نقش زنانه

رفتنی که مورچه‌ها با خود برده‌اند

طرح مسئله معمایی اما به‌نوعی جذاب و شیری با آوردن کلماتی همچون مانیتور ذیل باور عروسک‌کوکی کلمات همه نشان از آن دارد که شاعر سعی نموده است تا فضایی شاعرانه بسازد که دل‌تنگی و اندوه برایش مهم است و دل‌خوش به لبخند و رسیدن به مرحله‌ی امیداست که می‌تواند اندوهش را تکان بدهد و این باور را در وی پررنگ سازد که:

این بار که بمیرم

به شکل پرنده برمی‌گردم صفحه ۷۴

دلم گودالی ست عمیق

که با خونم پر نمی‌شود ۷۵

اجرای روایت گرگ تنهایی در بوم آسمان و شکست ِمنجر به اندوه که آفتاب هم به تاریکی تن می‌دهد صفحه ۷۸

پیدا کردن دری در خاطرات و اصرار بر اینکه کسی که از خود بیرون رفته را هیچ‌کس نخواهد یافت صفحه ۸۲

پذیرفتن این‌که جهان درست‌شدنی نیست در ذیل اندوه و جدال و دیدن کاش می‌شد تا آخرین روز زمین در گوشه‌ای پنهان ماند، آنگاه بیرون آمد و پایان دنیا را جشن گرفت صفحه ۸۴

روزی که پرنده بر تبر بنشیند و خواب سایه‌ها را برآشوبد، روزی که شاعر رستاخیز خود را، اندوه خود را در آن می‌بیند اما با تأسف و تکرار ِپذیرش شکست!

ما تنها لاشه‌هایمان را به خانه می‌رسانیم

و تبر فرود می‌آید ص ۸۷

شاعر درنهایت و تنهایی به‌جایی می‌رسد که مرگ نیز حرف تازه‌ای برای گفتن ندارد صفحه ۹۰

شاعری که آرزوی خورشید شدن را به‌وقت طلوع انتظار می‌کشد صفحه ۹۱ شاعری که پیکر زخمی وطن را می‌بیند از دوردست‌ها صفحه ۹۳ و همچنان مشتاق دیدن عشاق زیادی است که اندوهشان را تکانده‌اند... صفحه ۹۴

این امید واهی در نگاهی شاعرانه است که روایتی حقیقی از کشف انسان در لحظه تصمیم و تسلیم را به نمایش می‌گذارد.

شاعری که همچنان منتظر درخشیدن شعاع امید بر گستره هستی است.

بر پوستت بذرهایی کاشته‌ام

که وقت نور

سبز خواهند شد صفحه ۹۶

شاعری که در تدوین کتاب شعر خود چه خواسته چه ناخواسته خود را با دیگران در میان می‌گذارد و درنهایت در برابر رسوخ اندوه سعی می‌کند به جدال با جهل ندیدن‌ها بپردازد.

شاعری که اوج را در کشف تازه می‌داند و از تکرار بیزار است و سعی می‌کند با حکم عقل عشق دیگران را به نور و روز دعوت کند و درنهایت گرفتاران تاریکی را با خود تنها بگذارد.

از خود بیرون می‌رود

و سرزمین اشغالی را به تو می‌سپارم.

مهم است که کسی از نقش شاعر فرار نکند و شعر ارائه بدهد مهم است که به نکات جوهر شعری اندیشید و خانم صمدی لشکریانی باملاحظه‌ی محتوایی مخاطبی که وی را عاصی کرده را دعوت می‌کند که پیش از سیل اقدام کند به دیدنش، زودتر اقدام کند تا در سطر آخر سیل همه‌چیز را نابود نکرده باشد و دست‌خالی نباشد.

شاعری که در زندگی دریافتن را دقیق فهمیده و شعله‌های جهنم، کلماتش را پخته ترکرده است را می‌توان موفق دانست و به وی پیشنهاد کرد که انتخاب این‌که راه گریزی جز شعر نداد انتخاب خوبی است. شاعری که با مهر طلوع صبح صلح را در سر می‌پروراند و شاید هنوز هم بپروراند را باید تشویق به سرودن نمود.

یادداشتی درباره شعر مفهومی و موضوع مفهوم در شعر

**

مسعود اصغرنژادبلوچی

**

مگر شاعرهای قبل از نیما کلاً اصلاً شاعرها چه می خواهند بگویند؟ یا چی گفتند؟ این همه دیوان سروده شده که حالا ما در جویایی مفهومی یا غیر مفهومی آن باشیم؟ حالا مفهوم در دقایقی می تواند کارایی خودش را داشته باشد و یک جایی هم می تواند این مفهوم بی اثر باشد. اما مفهومی که شاعرهای امروز در آن می گردند تا خودشان را پیدا کنند مفهوم متداولی است که در فرهنگ های لغت یا جمله ها وجود داشته باشد انگار نیست! این مفهوم به نظر بیشتر از کمبود شاعرانگی و کمبود بار معنایی یا آنچه که ما از آن به عنوان یک محصول کارآمد برای مخاطب اسم می بریم خبر می دهد. بلوغ نارس ادبیت شاعران جوان امروز بسیار متفاوت است با بلوغ زودرس شاعران جوان دهه چهل یا پنجاه.

بیت هایی در ابیات کلاسیک که برخی به شکل ضرب المثل نمود پیدا کرده اند و برخی هم ضرب المثل بوده اند و تبدیل به شعر تبدیل شده اند.

این ها به خون نوشته، عاشق نوشته، مبادله ی یک حس عاشقانه و الی آخر است که فارغ از مکاتیب و موج های الحاقی بی مورد، دارای بعد معنایی و فرم مفهومی در شعر هستند که در ایجاد جاذبه ی شعرِ اصولی، که در ادبیات کلاسیک ما وجود داشته و دارد و روی کارکردهای محتوایی دردهای مردمی ایجاد شده است شاخصه ای جز فهم شاعر در حین سرودن لازم ندارد.

متون درک پذیر شعری در قالب محتواهای قلسفی می چرخید و شکل دردها و درک ها را یا فانتزی می کند یا تغییر می دهد اما سرانجام همان چیزی که مخاطب برداشت می کند دست به دست شده و در اذهان باقی می ماند.

سخن هایی که توسط «آن ِ» شاعر در برابر جریان های تصنعی شاعران کوچک و بزرگ خلق گردیده است مبین میزان فهم و شعر مفهومی است نه بازی با کلمات شیک و لوس و بعضاً محاوره ای.

در دهه های اخیر شاعرهای متداول و متأخر ذیل عناوین مختلف سعی کرده اند هر کدام برای خودشان ایجاد یک نوع سبک، جریان، قالب، اصول ...داشته باشند. به نظر من این ابتذال شعر فارسی و این رویکرد بیمارگونه که سراغ ادبیات فارسی خصوصاً شعر آمده است شاید گریز از مرکز معناست که رویکرد مفهومی دارد.

تندنگاری نوعی بازخوانی است که در آن می توان نقاط ضعف و قدرت را ذیل خوانش اثر باز جست...

نقدی بر کتاب مکالمات شبانه : انتشارات خوزان ، چاپ اول ۱۳۹۹

مسعود اصغرنژادبلوچی

**

برای کشف سبک ِیک شاعر در حین ِسرایش، مهم‌ترین وسیله، در ابتدای سرودن، آن چیزی است که وی در طول حیات و درک واژه‌ها، آن‌ها را توسط چشم و گوش رصد می‌کند و پس‌ازآن، به سراغ مطلب و ارائه آن می‌رود. اشعار سروده شده توسط شاعر، در ساعت‌های ِاولیه و جستجوی شاعر، ضمن کلمه و راه یافتن به درون وی است که ایجاد تفاوت می‌نماید.

دنیای درونی شاعران معاصر در بسیاری به‌نوعی پر از علت‌های بیرون از ذهن است و کمتر شاعری را می‌توان سراغ گرفت که از درون به ناخودآگاه خود، راه به بیرون ببرد و محتوا بیافریند. به همین خاطر بسیاری از شعرای دیروز و امروز در طول سکوت و صدای ثانیه‌ها و کلمات گم‌شده‌اند و می‌شوند و در همین راستا است که اکثر شاعرها می‌خواهند با کندوکاو در معدن سطر و محتوا راه به درون بیرون خود ببرند و «آن» خود را پیدا کنند.

اثری خاص از استاد بهمن ساکی شاعر و پژوهشگر

لازم به ذکر است که اشاره شود شاعر با کندوکاو و صنعت ادبی و سطر سازی و ایجاد یکسری سطح و سطر از کلمه که منجر می‌شود به شعر و قصد تبیین گم‌شدگی‌ها را در عین پیدایی در سر می‌پروراند.

سطرهای سروده شده در کتاب مکالمات شبانه به‌نوعی ازاین‌دست تلاش‌ها در خود مستتر دارد و شاعر آن قصد دارد ابتدا به مخاطب بفهماند که حرفی‌هایی در چشم و گوش اش رخنه کرده است که آن را لازم است به دست مخاطب برساند. به همین خاطر در تقلا و تلاش با چیدمان در سطرها سعی دارد یک دریچه از خود ایجاد کند و این کار را به عهده‌ی کلمات خود گذاشته تا توسط آن راهی را مقابل چشمان مخاطب بگذارد و به همین خاطر با نقش نمودن سطح و سطر و رساندن محتوا به تفسیر ِمخاطب می‌خواهد به سبک خودم مقید شده و مخاطب را درجایی بنشاند که خود نشسته و می‌نگرد.

وضعیت سبکی و تلاش نگارشی هر شاعر کمک‌کننده وی به ترسیم محتواست.

مکالمات شبانه؛ یک – چند شعر کرونولوژیک اثر بهمن ساکی ازاین‌دست اشعار است که اخیراً توسط نشر خوزان به سرودگی و سرشناسگی بهمن ساکی تقدیم به علاقه‌مندان شعر و زبان شعر مدرن ایران شده است. این مجموعه که از میانه مرداد تا کرانه اسفند و به سعی و ذهن شاعر به رشته تحریر درآمده یک برخورد متفاوت با زبان و ذهن را در خود متبادر ساخته است. ابتدابه‌ساکن در ما خاطره ایجاد می‌کند و نشان خاطره می‌سازد از مکالمات شبانه. برای انسان امروز که شانه‌اش هم چون دل بسیاری گرفته است آن‌هم از فشارهای زمانه و با گریختن از محور یاد و تکرار می‌خواهد از لذت متن، ارمغان تازه‌ای را بجوید در پنهانی روزمرگی ِخود و با خاطره‌ای از به نجواها که در آغاز کتاب، قبل از اینکه دندان عقل پا پس بکشد از تحول در تبریز به وجود آمده است و هر واژه بشارت ماضی کلمه است در خاطر.

این باشد و قوس مرداد این باشد کلمات در کنار هم دیگر …تا بتوانند معنای جدیدی را متواتر بسازند در ذهن امروز فرداها. این‌همانی است که شاعر این مجموعه در راستای آن سعی کرده است به سرودن شعر بپردازد. در این کتاب مفهوم‌ها به شکلی است که تغییر زاویه دید و تغییر نوع نگاه به شکل بسیار ملموس مقابل دیدگان مخاطب قرار می‌گیرد و بی‌قرارش می‌سازد. در این‌که در زمین کوفتن دل بر جدار و جلوه معاصر چه اتفاق معنایی در حال وقوع است مدنظر شاعر است و شاید مخاطب به آن دست پیدا نکند.

بااین‌همه شاعری که با کلمه برمی‌خیزد و مهیای باختن می‌شود آن‌هم ذیل بازخوردی بسیار شگفت با کلمه؛ تا بتواند دلیل اینکه بازیافتن را در شب شکفته یاس که تازه و کوچک بود و از دست وی بزرگ‌تر و زمخت‌تر شده را با کلمه در آغوش بگیرد زبان مشکلی را داراست.

و همه این‌ها که می‌خوانید در سطر شعرها قابلیت دنبال کردن دارد و در سطر و سطوح شعر ذیل دریافت و شعور رخ می‌دهد.

باید اشاره نمود که مخاطب شاعر لازم است در آفتاب ساکن کشف شدن و سرانجام شعور در ذیل بازیافتی که در شکل شب شکفته یاس است از داخل اتاق سرگردان بنگرد به غیاب دو تن.

سلام بر صبح باغچه

سلام بر ادامه شب

سلام بر اصوات نور

بر بناگوش یاس

آبشار نور فرونمی‌ریخت

اوج می‌گرفت

و در شکاف شب، شب‌بویی می‌شکافت

کلمه جاذبه اصوات در کنج داری قلب مرتعش کننده گوشواره معمای معنایی است که لازم است مخاطب در ذیل خوانش کلمه آن‌ها را پیدا کند یا

در سایش تکلم و لبخند

تشنج لبهاش

نسیم گمشده را معطر می‌کرد

یا

در سه‌کنج

دو قمری

این مطلب سه‌کنج و دو قمری تجربه‌ای است که پیش‌ترها یا شاید در دوران بسیار دور و نزدیک، از نوع تجربه شاملو بتوان یافتش آن‌هم در برابر آینه‌ای که می‌خواهد ابدیت بسازد در محتوا و اینجا اتفاقی رخ می‌دهد که ما را به شکل دیگری از این شکل نگریستن به کلام آگاه می‌سازد و بار دیگر اینجاست که در سه‌کنج یعنی یک نفر اینجا جای اش خالی است جای یک نفر خالی است و شعر دقیقاً پرکنندگی همین فضاهای خالی را به عهده می‌گیرد. پرکنندگی توسط شعور در خدمت شعر.

گلوبند فیروزه‌اش

بر تخت مرمر و ابریشم

نشانه‌هایی از عشق از طریق واکاوی نمادین و نمونه‌های نامتعارف کلمه که در زبان کلاسیک شعر فارسی بسیار بارها رخ‌داده است. در قصاید خاقانی و امثالهم…

ما در زبان نظامی گنجوی و ازاین‌دست شعرا و شاید فردوسی هم به آن برمی‌خوریم که شاعر معنا را درگیر معما نموده و البته جذابیت خاصی نیز دارد در پاره‌ای مواقع.

بهمن ساکی قصد دارد تجربه ازاین‌دست را به مخاطب نشان بدهد و آن مطلب را به مخاطب برساند.

این ذهن که دارد تلاش می‌کند از عادت‌ها فاصله بگیرد قابل‌تأمل است. عادت‌هایی که دیگران هرکدام به‌نوعی در ادبیات بدان پرداخته‌اند؛ و به آن نمودی که البته خیلی جذاب نیست و یا اگر جذاب باشد مخاطب به دنبال آن‌ها نمی‌گردد و یا شاید به آن‌ها عادت کرده…

در هول ستاره و تعلیق چشم‌

دل‌شوره‌اش

حیات مرا شیرین می‌کرد

به کار گرفتن صفت درجایی از سطر که قبل آن واژه حیات رخ می‌دهد و در ستاره و تعلیق چشم بخشی از رویکرد عاشقانه جدید که می‌خواهد شور عاشقانه نام بگیرد و ن هم برای مخاطبی که نمی‌تواند تلاش کند و ذهنش منجمد است کار دشواری است تا کلمه شیرین را در مقوله و معنایی جز صفت شیرینی به کار گرفت و به کار

دستی به قوس قلب

دستی به گونه‌ی مهتاب

شاعر همچنان مخاطب را در حال تعلیق نگه می‌دارد تا بتواند ذهن و ادامه ذهن را به سمتی از محتوا و مفهوم هدایت کند که دلخواه وی است.

و این نوعی از سیاست مواجه با کلمه است و کارکردهایی ازاین‌دست بسیار بارها رخ‌داده ولی این‌گونه به‌صراحت جز در اشعار شاعران شعر حجم و شعر دیگر نمی‌توان از آن‌ها سراغ گرفت.

به‌عنوان‌مثال دوار هوش، گوشوار دل‌آشوب، جرقه الماس یاس؛ اتفاقی است که در سه سطر با سه گونه ترکیب محتوایی اولی در ذیل انتزاع و دومی در ذیل بخشی از بدن انسان آن‌هم گوش و دل که این‌گونه وارد آشوب بشود بر خرد تازه‌ای در خود نهان دارد دریافت تازه‌ای را نیز می‌طلبد.

لازم است اشاره شود که این نمود تصویری در شعر در بسیاری از سطرهای این کتاب به نظر نگارنده اصلاً قابلیت دفاع ندارد ولی خود شاعر خودبه‌خود شبیه یک انبوه از جرقه است و به خاطر مخاطب می‌آورد که در یک دایره انبوه آن‌هم از اتفاقات باید و لازم است قرار بگیرد.

دوار هوش

گوشوار دل‌آشوب

جرقه‌ی الماس و یاس

نگاه و غیبت مهتاب بازهم همین‌طور است و مخاطب توسط شاعر دعوت به یک محتوای فشرده می‌شود. محتوای که مخاطب برای دریافتن آن کمترین فرصت را دارد و با انبوهی از ایجاز روبه‌روست.

این فشردگی سطر و معنا ذیل جناس‌ها و کنایه‌ها یک رابطه ایجاد نموده است که لازم است لحظه‌به‌لحظه توسط مخاطب واکاوی بشود و مخاطب لازم است روابط بین آن‌ها را پیدا کند البته اگر که قصد دارد کتاب را با دقت بیشتر بخواند و دریابد که شاعر قصد چه‌کاری را داشته است.

ای گوشم از دهان تو مست…

این واژه‌ها و سطرها می‌تواند جزو علائم ب جای گذاشته توسط شاعر باشد که قصد دارد تا با تلاش موجبات کشف یک دنیای خاص محتوایی آن‌هم ذیل طرح‌واره‌ها فراهم سازد و در کنار ایجاد یک‌جور دکلاماسیون در کلام به شکل ساختار کلامی شاعرانه دست یازد که البته در برخی موارد بسیار موفق بوده است.

عریان شو در برهنگی باران

فواره چشم

جز تا به آسمان نمی‌پرد

این شعر یا این پایان‌بخش اول مجموعه مکالمات شبانه است که دندان عقل پا پس کشید به تبریز نام دارد.

ولی ابتدا به امر باید به این قضیه بیشتر توجه کنید که واژه و کلمه خاطره می‌شود و تقسیم‌بر جزئیات خود مجموعه شده تا مخاطب را مرحله‌به‌مرحله آماده کند تا به این برسد که:

جریان شو در برهنگی باران

و نوعی آرایش کلمه در حال اجراست تا به آسمان نپرد و به‌جای آن شروع و پایان کلام از واژه تا پریدن را در خود بازتولید کند و آن را به شکل یک نمود عینی در شکل شعر بازتاب ‌دهد.

شاعر مجموعه شعر مکالمات شبانه است در برهوت همه این کلمات یا همه این واژه‌ها سعی دارند یک‌جور نماد یا یک کشور نمادین در کلمه بیافریند.

با این کلمات دنیا را برای مخاطبی که در درون خودش و در ذهن خودش نمودهای عادت کرده پرورانده ر دچار چالش کند و در زبان خودش به جستجوی یک اتفاق تازه برود.

مکالمات شبانه بخش فراوان ای از یک اتفاق است که می‌خواهد مکالمات روزانه یا مکالماتی که بین آدم‌ها رخ می‌دهد را با اشاره در شعر به چالش بکشد.

ساعت زرینش‌ به ساعت سعد

رنگین‌کمان سپید

بر ظهر نقره‌گون

یا

جبر جغرافیا

در حوالی قلب

یاس کوچک و مست

در سوانح دست

تلاش‌های متشنج‌ کلام بهمن ساکی که احتمال دارد بسیاری از خوانندگان را بر آن دارد برای محتوای وی ایجاد ایراد محتوایی کند کار دشواری را به عهده گرفته است. خود عنوان مکالمات شبانه یعنی گفتگوی دونفری که از همدیگر دورند و این خودش حدفاصلی بین گفتگو دو تا آدم در کنار همدیگر است. مثل ترجمه تلفن در زبان عربی؛ هاتف یعنی از غیب پیام‌آورنده… اینجا مکالمات هم از این مکالمات شبانه است و اینکه کرونولوژیک به قضیه نگاه شده کاری است که بهمن ساکی به نظر توانسته آن را در شعر تجربه نماید. این کرونولوژی انگاری ازلحاظ محتوایی یک‌چیز طبقه‌بندی‌شده واقع‌شده در رخدادهاست که در یک طبقه‌بندی خاص صورت پذیرفته است. اما اینکه ما بتوانیم با این واژه در ذیل مفهوم شعر به نتیجه برسیم جای اندکی تأمل دارد؛ و البته بستگی به این دارد که چه اتفاقی را دنبال می‌کنیم و چه موضوعی در عنصر زمان و زبان را مدنظر داریم.

بهمن ساکی شاعر معاصر

نقش تشویش در علت‌ها و رخدادها بین مخاطب و شاعر در حال رخ دادن است و در همان حال وقوع یک پل ارتباطی نیز در سر شاعر پرورانده شده که دریافت معنا نتیجه‌ای است که شاعر درصدد وقوع آن در ذهن خوانده است.

در سفر رنگین قلب می‌تواند اتفاق بیفتد

چون طائر که گم کند درخت را به در میانه‌ی مه فرود آید

زائر محو در ساق صبح یا گم‌شدن می‌شد

یا

غنیمت از مهتاب

کتان جان

به شط بلور

یا

گیسوی شب

تا کمرکش مهتاب

باریکه نور تا کمرگاه یاس

استفاده از ظرفیت از این نکته که اینجا هست شاعر کلماتی مثل مهتاب و یاس را بسیار زیاد تکرار می‌کند اما دست به واژه‌سازی نمی‌زند تنها در سطر محتوای خودخواسته تولید می‌کند.

به موسیقار باران

به رقص یاس

چشمم به مهتاب در نقاب

پلکم به جامه‌دران

در این بخش شاعر سعی دارد با کلیدواژه‌هایی، حال‌آنکه توانسته موفق باشد یا خیر برای ایجاد پل ارتباطی تلاش کند.

علم کرونولوژی که علمی است برای محاسبه زمان و در این کتاب شاعر با اتکا به آن می‌خواهد در حدفاصل یک مکالمه کوتاه پیامکی که بین خودش و مخاطب ایجاد می‌کند بیشترین اطلاعات را منتقل نماید.

و همچنین حضور معنی در کلیدواژه‌ها را درک نماید.

این مجموعه شعر مخاطب اصلی خودش را پیدا نمی‌کند مگر این‌که چنین دغدغه‌های کرونولوژی در زبان و زمان را در سر بپروراند.

ارتباطی که با مفهوم درمی‌آمیزد و سردرگمی معماگونه ایجاد می‌کند و در زیرمجموعه بازخوانی محتوا دریافت به عهده مخاطب جدی یا متخصص شعر گذشته شده است.

کتاب مکالمات شبانه جذب مخاطب عام را به دنبال نداشته و نخواهد داشت.

این مجموعه در حال تلاش است تا بتواند در ادامه موج نو یا شعر دیگر ازنظر محتوایی معنای خاصی در شکل تازه‌ای از خیال پیدا کند و واضع یک نوع ادبیات متفاوت باشد.

اما اینجا مهم‌ترین نقطه است و نکته که شعر ما یا شعر امروز یا شعر دیگر قرار نیست به ادبیات از نوع کلاسیک فکر کند.

بلکه در شعر می‌خواهد بخشی از ظرفیت‌های شعر دیگر را نمایان سازد

شعر دیگر به نظر من یک نوع تلاش متفاوت در زبان و زمان است که مواضع خودش را در حال دنبال کردن است.

اینکه در «شعر دیگر» کسی بخواهد دنبال معادل‌های رایج ادبی و شیک بگردد به نظر من به نتیجه خاصی دست پیدا نمی‌کند.

کتاب مکالمات شبانه‌ با استفاده از ظرفیت‌های محتوایی درنهایت سعی دارد شعر فارسی را از این بن‌بست ناخواسته نجات بدهد. موفقیت اش به عهده زمان و زبان است.

• نویسنده : مسعوداصغرنژادبلوچی
• منبع خبر : خاتون شرق

#جهان_شاعری

از خیلی سال پیش در راستای بازنگری ظرفیت های شاعری در حایل خواندن و لذت بردن از آثار ادبی به یک سری نکات دست پیدا کردم که طی ده سال تبدیل شده به یک طرح ذهنی بزرگ که در حال تدوین آن هستم. با این همه خدا را شکر که تمام جریان های شعری پس از نیما مشمول قضاوت زمان شدند و از دور خارج گردیدند وگرنه می بایست به کل جریان شعر از سپیده دم تاریخ تا تاریکی های اسم گذاری های متعدد، همه را قلم می گرفتیم و می رفتیم کشک مان را می سابیدیم. البته بنا نیست که شخص یا جریانی را زیر سوال برده یا از وی سوال بپرسیم. فقط به عنوان یک علاقه مند به شعر متاسفانه به حاشیه رانده شدن شعر و خارج شدن مخاطب از حوصله چاپ و نشر و تجدید چاپ و غیره تا مباحث مثلاً فلسفی آن هم زیر لوای فیلسوفان غربی؛ یک مد و فیگور است که در دهه های گذشته بسیار بارها شاهد آن بودیم. به گمانم لازم به ذکر نیست گفته شود که همان گونه که در لحظه ی تفلسفیدن فیلسوف، از شاعر کسب تکلیف نمی کند در لحظه ی سرایش نیز، شاعر نیازمند هیچ فیلسوفی نیست. شاعر شعر می گوید و فیلسوف فلسفه می بافد. نباید این دو را یا خیلی چیزهای دیگر را ذیل بی مخاطبی شعر خود قاتی کنیم. البته زحمت های دوستان برای شکستن یخ ادبیات فرسوده نیاز بود و کمک شایانی نمود که از همه بزرگواران ممنونیم.

*

مسعوداصغرنژادبلوچی

*

همه­ی چیزهای اصل و اصیل مشتری­های خودش را به شکل مادام العمر دارد. این روزگار و مردمانش به علل زیادی دچار پدیده مصرف­گرایی شده­اند. دیگر انگار لازم نیست یک خاطره ابدی و ازلی در ذهن نقش بگیرد و نقش ببندد. در همین راستا، در شعر و شاعری نیز چنین اتفاق­هایی افتاده است. منتها یک اتفاق همیشه در ایران زمین رخ داده و می دهد و آن این است که پس از گذار و گذر از فراز و فرودها یک مرتبه بدون هیچ گونه پیش فرض یک مرتبه ذهن می رود به قرن های گذشته و باز می گردد به اکنون. از نظری دیگر نیز حال و حوصله انسان امروز با تحولات ِثانیه ای از غرب تا شرق اصلاً از لحاظ مذاقی جور نیست. مردمان کلافه ای که از زمین و زمان در حال بازخوردهای منفی می باشند دیگر توانایی گزینش و انتخاب را ندارند. هر آن چه گفته اند خوب است می گویند خوب است و حال و حوصله تحلیل را ندارد و در برابر تبلیغات سرتعظیم فرود آورده و می پذیرند. فقط بگذرد و بگذارند که آن ها را در ذیل و زیر فشارهای عصبی قرار ندهند مابقی ِمباحث و مسائل مهم نیست.

سال های گذشته در چندین و چند دهه پیشتر شب های یلدا به شاهنامه خوانی و شعرخوانی و فال حافظ می گذشت و حتا برخی همچنان با خلوص نیت و عشق همین کار را انجام می دهند اما دقیق نمی دانند که چه می خوانند و چه می خواهند. در برابر این شیفتگان ادب و شعر هم هستند که در ذیل شاعرچه های تازه به دوران رسیده خط بطلان می کشند بر همه ی ادبیات گذشته. کتاب های شعر به شکل و شیوه قارچ با بازخورد صاعقه وار زمان و زبان پیدا می شود و پس از باران و بارش نقد و نظر به فراموشی سپرده می شود. دیگر مثل گذشته برای سرودن و شعر گفتن لازم نیست که بدانی و بفهمی. یعنی هر چه کم اطلاع تر باشی، کنار شومینه ی خیال و خلوت تصمیم گرفته می شود که مشکلات بیولوژیک به عنوان دغدغه های جانی و جهانی نسخه بشود و به خورد خلق خدا بداده بشود.

دیگر شاعر با شرف مردم کار ندارد برایش خاک و آب و آداب و آیین مهم نیست. فقط یک لحظه صدای کف زدن و دف زدن و فیگورهای جین جنگولک کافی ست.

شاعر دیگر نگران نیست که مثلاً مخاطبی که به او پناه آورده است در خلوت خود چه می گذرد و روزگار را چگونه می گذراند. این ها گوشه ای است از بلبشوی ادبی امروز که در ذیل پازل و پارتی دارند ثروت ادبی را به تاراج ندانم کاری ها و سهل انگاری ها می کشانند.

شاعر، همدم دردها و درک های مردم است. شاعر حق ندارد تنهایی یکی دیگر را با کمبودهای خودش جبران کند

شعر فقط یک وسیله برای تخلیه روانی نیست. اصلا مگر می توان روانی که پر است از منفی بافی ها و منفی کاری ها را تخلیه کرد؟ شاعر به واسطه درک و دریافت بیشتر قصد ندارد که خودش را به دیگران تحمیل کند او می خواهد با در نظر گرفتن تدبیر به شکل و شیوه کلمه و خیال ترمیم کند روح شکاف خورده و زخمی از نامرادی ها را و یا می خواهد انتقال بدهد به دیگران که از این راه و روش می توان به سعادت و تعالی دست یازید. به نوعی می خواهد آرامش و تمرکز را به اون هدیه بدهد به آدمی که در حال و حالت عادی به اندازه کافی به هم ریخته است.

بعضی شعرها و کارها را هر چند بار که می خوانیم نمی فهمیم که قرار است چه بشنوی؟ مقصد و قرض شاعر چیست و کیست؟ این گونه آثار به چه دردی می خورد؟ از دیر و دور ادبیات تا نزدیک ترین زمان و زمانه به دقیقه ی:

آدم هرچی میخونه نمیفهمه شاعرش چی میخواسته؟ چی میگه؟

می مانیم که آن آثاری که در تاریخ ادبیات مانده اند و عام و خاص را به خود مشغول نموده است مباحث و مسائلی ست که در ترمیم و تدبیر دردها و درک ها به رشته تحریر درآمده اند،چرا الگوی اجرای و سرود و سرایش نمی شود لااقل.

با این همه اصلا منطقی هم نیست که هر کسی به خودش اجازه بدهد و بگوید من شاعرم. مگر در هر دهه چند تا شاعر مورد نیاز جامعه می باشد؟ از سپیده دم تاریخ ادبیات تا افول قول های عجیب و غریب ادبیات فارسی در هر بازه تاریخی نهایتاً به تعداد انگشتان دست شاعر داریم این خوب است و طبیعی اما مگر می شود ما مثلا 40 هزار نفر کتاب خوان داشته باشیم و 50 هزارتا شاعر؟ یک جای کار ایراد دارد. یا این که هر روز و هفته کتاب چاپ کرد و به زور هدیه و نقد و جلسه و سر و صدا آن را میان خود شعرا تقسیم نمود و بعد اسم خود را گذاشت شاعر؟

به سادگی می توان دریافت این تهی شدگی و تو خالی بودن را و کاستی ها و کمبودها رامشاهده نمود. داستان را از هیچ جا نمی شود مورد بررسی قرار داد. از هر طرف که بروی جز وحشتت نیافزود است. هر شاعر بنا به موقعیت زمانی و مکانی دست به سرایش می زند مثلاً منوچهری در مدح سلطان بن بهمان نیم بندی، سیصد بیت می سرود و سی درهم صله می گرفت و یا حسن قلی با صد من مثنوی که هر کدام به دلیلی در ادبیات مانده است و مردم هم سراغ آن ها می روند و می خوانند از منظومه های جن و پری و شیر و شکر که همه و همه در شب های گرم خانواده و خوانش همدم و همدرک مردم بوده است و خواهد بود فرق دارد با طولانی سروده های شاعران جوان که به ضرب و زور فضای مجازی بیشتر از آن که خوانده بشوند رانده می شوند و در نهایت نیز از کارهای شان چیزی از آب در نیامده است و نمی آید. حال این پرسش به ذهن خطور می کند که چه باید کرد؟

آدم حسابی های تاریخ ادبیات، همه حرف در دل داشتند و فکری در سر که مثلاً جهان را از منظر خودشان معنی کنند راهی به بی راهه ی هستی بیابند، ناگفته نماند که بودند یک مشت مافنگی صله بگیر که هی قصیده پشت قصیده برای رضای دل سلطان کشک الچین فرفره ی قندپز می سرودند و بعضی ها هم به ضرب و زور سفینه و جنگ و بیاض مانده اند برای ادبیات چی هایی که شعر را در اتلق و کتابخانه می خوانند و می دانند. از آن ها باید گذشت و ماهم بگذریم. گفتیم که شاعر باید همدم و همدرک مردم باشد، شعر جوان و شاعر جوان باید خود را برای چنین جایگاهی آماده بسازد، کم خوانی مثل کم خونی آدم را کم رنگ می کند. من معتقدم خیلی از شاعره ها و شاعرهای ما ضعف های بنیانی و بنیادی دارند که لااقل با سرودن حالشان بهتر نمی شود و مردم ما هم که خود به معنای درست کلمه منتقدینی هستند در طول زمان هرگز از منظر ضعف خوششان نیامده است و به ذهن نمی سپارند چنین چیزهایی را. آدم بزرگ های تاریخ و یا شاعرهای بزرگ ایران بیشتر از آن که شعر بلد باشند شرافت داشتند. می گویند خیام هفتاد تا یا هفده تا رباعی بیشتر ندارد اما ببینید چگونه به آب زرش می نویسند و حافظ که لطف سخنش از قرآن تا ایران باستان زبان زد خاص و عام است و از این دست هستند معاصرینی که مردم آن ها را به هر طریق و ترتیب پذیرفته اند؛ باید با خوانش و خوندن این ها ابتدا مذاج ادبیات را خوب نمود سپس مذاق به دست آورد بعد نشست و با مردم و با درد مردم و شادی مردم همراه شد، بعد به مقتضای تاریخ و تدبیر دست به سرودن زد.

هیچ کس را به خاطر نسرودن به باد نقد یا استهزا نمی گیرند اما اگر درست شد درت سروده شد همه چیز درست می شود اصلاً تنها درست است که دُر است و درست.

شاعر باید راست بگوید سر راست باشد با خودش با عقیده اش، راست بگویی راست می شنوی ابتدا به ساکن ناممکن به نظر می رسد اما بعد همه خوششان می آید. تا حالا دقت کرده اید چرا آدم ها از خودشان عکس می گیرند و یا تو آینه خودشان را ورنداز می کنند؟ راستی را می بینند، همین که هستند را می بیند و با آن کنار می آیند و یا دست به کاری می زنند تا غصه برآید. مردم از خودشان خوششان می آید. راستی به معنای عینیت به آدم اصالت می بخشد هر آنچه می بینی همانی. در جستن آنی آنی را مردم می فهمند. تصویر همان است که هست با تصور فرق دارد. حالا تو خودت را هرچه قدر جلوی آینه کج و راست کنی چیزی جز آن چه می بینی نیست. شعر هم همین است. شاعر همین است.

نمی شود یک چیز تقلبی داد دست مردم.

قاصد روزان ابری کی می رسد باران....

دور از جنجال های زودگذر
**
مسعوداصغرنژادبلوچی
**
جریان های شاعرانه را نمی توان با تصمیم گیری های آنی به منصه ظهور رساندبه زبانی دیگر باید جریان ها در جریان دسته بندی ها خود به خود و به طرزی ناخودآگاه صاحب جا و جنبه بشود ئوگرنه به راحتی برای هر متنی می توان حاشیه سازی نمود و از آن بهره های تبلیغاتی گرفت.شعر سپید ،خصوصا شعری که چشم انداز ابتدابیی خود را در جهان بینی و نگری هتای زبان شاملو باور دارد فراتر از جنجال های ادبی راه خود را می یابد.از جمله این فرایندها،فرایند تولید اثر و توزیع آن درجامعه است که به زعم بنده روش دارد و آداب دانی می خواهد.شاعر در حین سرایش وظیفه ی خود را انجام م دهد اما بعد از آن هم کاهایی هست لازم الاجرا،آن هم عرضه کردن اثر به شکل مدون و مکتوب است.حال اگر به طریف فیزیکی ختم به کتاب نشود در فضای مجازی می بایست در قالب کتاب الکترونیک ارائه بشود.به زعم بنده فخرالدین سعیدی را می توان از همین دست شعرا به حساب آورد که به دور از جنجال های زودگذر ادبی و فراتر از نمامگذاری ها و جریان سازی های ژورنایستی می سراید و منظم و مرتب ارائه می کند.و در این ارائه نمودن جست و و گرانه و جسورانه باورهای خود را در قاب و قالب مفاهیمبازسرایی می کند.شاعری که در اثر خود می گوید:

ملک زاده ای به نام اندوه فرمان داد
مرغان اساطیری کنارم بنشینند
وبه خورشید روئیده از شاخه ی شانه ام منقار بسایند
...
ذره ذره آب شدم
و پاییز چهره ام را درون آینه جا گذاشتم
بهار بعدی سنگی خواهم بود یا صخره ای در کف تاراز
تا درختان انجیر گل کنند
درون پیراهن ام هر صبح
کاش
ای کاش
سنگی
درختی
علفی( فخرالدین سعیدی مجموعه؛من معاصرم با فکرهایی که لهجه دارند).با خواندن این گونه شعرها می توان یک پل ارتباطی مفهومی و معنا مدار برقرار نمود بین مخاطب و شاعر که مخاطب را فراموش نکرده است و مد نظر دارد که شعر و اثرش قرار است به کجا برود.
کلام افتاده از دهانت را برمی دارم
لای روزنامه ای می پیچم
تا نسل های بعد بفهمند
آزادی تنها کلمه ای بود
که حق نداشت وارد کتاب ها شود.( فخرالدین سعیدی مجموعه؛پسوندفامیلی ام بوی آدم فروشی می دهد،خرداد1380).
کفش های شناسنامه دار سعیدی که آفت بادهای موسمی قصد دارند به ریشه های آسیب بزنند و آشیانه به کلاغ نخواهد داد
و باز بان مهربانانهئو مفهومی تقاضا دارد که از فرازها و فرودهای حیات و هستی عبور نموده و به همه بگوید که آزاد راه تهران و قم مارا را به رویاهای زاگرسی نخواهد بخشید. (فخرالدین سعیدی مجموعه ؛من معاصرم با فکرهایی که لهجه دارند)
لازم به ذکر است که در قبال این نوع ابازکردن ها و واگویه نمودن ها با آگاهی از منبع و منشا درد و درک روایت خود را نیز از عشق های خودآگاه اجتماعی که در صدد ساخت ساحت آسیب دیده رح های نگران است تحیلی های بازخوردی خورا نیز با مخاطب در میان می گذارد و به صراحت می گوید:
گیرم با انبر مرگ هم دندان مرا کشیده باشند
برای شما چه فرقی دارد
کسی هی از لابه لای برگ های نارس این کتاب
عشق رابه بازی می برد
آه که با واژه های نم کشیده نمی توان کاری از پیش برد.
و صمیمانه درخواست می نماید که :
مواظب باشید آقایان!
حواستان راجارو نکنند!
این بازی یک نفره نیست
این اشاره های مختصر بیشتر بدان خاطر بود که عرض بشود فارغ از برخی ضعف های تالیفی و ساده گیی های چیدمانی کلمه ها در کنار هم و پرداختن بیش از حد به مفهوم و کم توجهی نمودن به فرم کلمه،فخرالدین عد شاعری ست که می داند چه می گوید و چه می نویسد و به کل تقریبا منظم و معقول آثارش را ارائه می نماید و در حال پربار سازی کارنامه شعری خود است تا فی المثل در آستانه گذار از ده های اخیر بتواند برای خود لااقل چشم اندازی را ترسیم نموده و به تحلیل محتوایی شعر خود بنشید،چیزی که قریب به اتقاق شعرای ما از آن غافل بوده یا همت آن را ندارند که موازی با کار و زندگی و شغل سکان سرایشو ارائه را با معدلی ازموج ها و مانی فست های صادره و نگاشته شده به شفاف سازی خود و اثر خود بپردازند بلکه بیشتر از آن دوری می جویند یا با بزرگ نمایی های بی مورد و گل الود نمودن محیط حق بازنگری نمودن یا انتقاد سازنده را از مخاطب و یا منتقد سلب می نمایند.

این سر به زیری در من تاریخی ست
من توجیه شده ام که چگونه بچه‌هایم را سقط کنم
و دل ضعفه ی فکرهای من از روایت های پاستوریزه
واز پیراهنی ست که در زخم عوض کرده ام
آه ای آب های مسموم دربند!
که جهت می دهید به درخت های خیابان ولی عصر
این سر به زیری در من تاریخی ست
وحقیقت سنگ است
وحقیقت شاخه ی شکسته ی بید است
آه ای گنجشک عدالت!
به من رجوع کن
و آوازهای زخمی ات را در من بکار
من اهل مکاشفه ام.( فخرالدین سعیدی مجموعه من معاصرم با فکرهایی که لهجه دارند)

برای بازگویی کردن جستارهای ادبی در بطن شعر و داستان باید کمی جسارت به خرج داد و با اتکا به آثار ارائه شده توسط گذشتگان یک فرضیه ساخت و آن را برای مدون سازی در شعر مورد تحلیل و بررسی قرار داد. باید تاریخ و تکرارهای آن را برای تدوین آن چه از حافظه انسان خارج می شود استفاده نمود. #یادداشت_ادبی #ساختار_نقد #جستار #جسارت

مسعوداصغرنژادبلوچی
در یادداشت های سال گذشته بیشتر مواقع سعی کرده ام گزارش برخی از اتفاق های خوب و بد رخ داده در ادبیات معاصر را خدمت دوستان ارائه بدهم و نظر خود را ذیل یک هم اندیشی که البته همچنان چشم به راه نظرهای شما هستم، با شما در میان گذاشتم. زمانی عنوان می شد پولدارها کتاب نمی خوانند و کتاب خوان ها بی پولند. البته و صد البته در مثل جای مناقشه نیست. و حتماً مثل همیشه استثناهایی وجود دارد.
هوشنگ ابتهاج پس از چاپ مثنوی بانگ نی در مورخ دوشنبه 24 آبان 95 گفته است: «واقعیت این است که من در جریان انتشار این کتاب نبوده‌ام و متاسفانه ناشر (نشر کارنامه) بدون اطلاع من کتاب را منتشر کرده است ناشر با من قراردادی برای چاپ این کتاب نداشته است. موضوع قیمت بالای این کتاب را هم باید از ناشر پرسید که آن را چاپ کرده است. مخاطب حق دارد اعتراض کند. حالا ناشر می‌گوید کاغذ و زینک و چاپ گران شده، که تا حدی هم درست است؛ اما باید رعایت کرد. حالا هم بدون این‌که به من بگویند این کتاب را چاپ کرده‌اند. شنیده‌ام که چهار کتاب دیگر من را هرکدام در ۵۵۰۰ نسخه وزیری و جیبی چاپ کرده‌اند و ریخته‌اند در بازار؛ فقط برای این‌که اصل کتاب من که توسط ناشر دیگری چاپ شده، دیده نشود.» در ادامه این موضوع و با توجه به گرانی کاغذ، ماه اخیر جلد اول کتاب شرح غزلیات شمس تبریزی جلد اول چاپ شد به مبلغ135 هزار تومان که البته این فقط جلد اول است. و تازگی هم کتاب ارزشمند تذکره الاولیا به تصحیح و تحشیه استاد محمدرضا شفیعی کدکنی روانه بازار گردید. آن هم به مبلغ 300 هزارتومان. درست که چالش های اقتصادی روی همه مسائل اثر گذاری های متفاوتی دارد با این همه مراقبت از انتشار، پخش و قیمت گذاری کتاب کار بسیار دشواری ست.
این گرانی کتاب و کسادی کاغذ را باید در کنار مباحثی همچون کتاب سازی بی رویه در حوزه شعر و داستان مورد بازنگری قرار داد. بنده به عنوان دبیر صفحه ادبی چند بار مورد پرسش قرار گرفتم که چرا در صفحه ادبی با بانوان نویسنده و شاعر ِنیشابوری گفتگو نمی کنید؟ که همان جا و همین جا اعلام می دارم که همچنان منتظر پاسخ دوستانی هستم که گفت و گوهای مان با ایشان یا ناتمام مانده یا هنوز قصد ندارند وارد گفت و گو بشوند. البته و صد البته در این حوزه باید همیاری شما در کنار ما پویاتر باشد.
و آخرین نکته که چندی قبل کتابی دیدم با عنوان «الماس شیرین عشق» که توسط انتشارات ارسلان در شمارگان 500 نسخه روانه بازار گردیده است. نویسنده این کتاب «سرکار خانم اکرم امین الرعایایی» از فرهنگیان با سابقه است و بر جلد کتاب عنوان شعر و دلنوشته درج گردیده که البته کتاب توسط دکتر مهدی صحافیان ویراستاری و با طرح جلد اختر امین الرعایایی و صفحه آرایی اسفندیار محرابی زمستان1397 توزیع شده است. در گذشته های نه چندان دور ناشرین که می خواستند کتاب چاپ کنند یک هیأت تحریریه داشتند که کتب را بررسی می کردند و اگر امتیازات چاپ را می داشت برای مجوز گرفتن به ارشاد ارسال می شد و در محل اداره ارشاد نیز کتب مورد بررسی قرار می گرفت و بعد مراحل چاپ را پشت سر می گذاشت. به زبان دیگر چاپ کتاب به این راحتی ها نبود که ناشر از مولف پول بگیرد یا مشارکت نماید یا حتی سرمایه گذاری کند و کتاب چاپ کند. این امر خصوصاً در حوزه شعر بسیار با وسواس بیشتر همراه بود.
کتاب الماس شیرین عشق با عنوان شعر و دلنوشته از اشکالاتی برخوردار است که گفتن اش به عنوان نقد و نظر خالی از لطف نیست و صد البته می توانیم شنونده نظرات دیگران هم باشیم و همین جا اعلام می داریم که پذیرای انتقادات به شکل مکتوب و در قالب نقد و نظرها هستیم و در صفحه ادبی خاتون ارائه خواهیم کرد.
کتاب تقدیم به کسانی شده است که از نیروی لحظه آگاهند. و این نشان می دهد که باید همه ی لحظات را با نکته سنجی مورد توجه قرار داد خصوصاً لحظاتی که کشور بحران کاغذ و چاپ و سرمایه گذار بر روی آثار شاعران پیشکسوت را در خود دارد. غزل مولانا در صفحه پنج آغاز متن کتاب است. آغازی که همراه یک یادداشت است درباره مباحث عرفانی که هر کدام را بزرگان در چندین و چند مجلد کتاب نتوانسته اند گرد آورند. با این همه نکات خوبی هم در لا به لای آن قابل درک و دریافت است.
خلاصه که شعرهای این کتاب از صفحه 14 آغاز می شود با مثنوی های که هم اشکال وزنی و هم به بازخوانی و ویرایش محتوایی بیشتری نیاز دارد. چند سطر که عنوان شعر سپید بر آن ها نمی توان گذاشت. چرا که خصایص شعر سپید را دارا نیستند. که صد البته شعر سپید توسط بسیاری به شکل علمی تعریف شده است و می توان بدان ها مراجعه نمود.

بخش دیگر کتاب دلنوشته است. که مطالب لازم است یا عیناً شبیه همان هایی باشد که نگارنده از آن ها الهام گرفته یا این که مطالبی باشد که شاخص های راهنمایی در حوزه ی عرفان در آن ها قابل لمس بوده مراحل سلوک را بتوان در آن مشاهده و مطالعه نمود. تا این جا البته فونت غیر حرفه ای برای کتبی از این دست، در غیر تخصصی بودن صفحه بندی، خواننده را به کلمات نجات بخش می رساند. که صد البته این یادداشت به واسطه نکات خود بینی، خرد بینی و زیستن در لحظه ی ِمعنی و مواردی این چنینی به رشته تحریر در آمده و تنها به شکل یک نظر نه پیش داوری یا قضاوت ارائه شده است. و این یادداشت با حفظ مواضع انتقادی نگارنده اش تنها و تنها پاسخی است به دعوت پایانی نگارنده و ویراستار.
در خاتمه باید به عرض رساند که تدوین کتاب در هر شکل و فرم آن هم در دوران معاصر لازم است به رعایت قواعدی که تقریباً همه ی نکات آن مورد دقت نظر قرار گرفته و مشخص است. گزین گویه و راهنمای طی طریق و سلوک و ارائه راه کار به کسانی که به نیروی لحظه آگاهی دارند احتیاج به تحقیق و تدوین دقیقی دارد و تنها با عنوان کردن چند منبع و تایپ و دسته بندی مطالب آن هم به این شکل، خصوصاً در زمانی که بحران اقتصادی دامن بازار کاغذ و کتاب را گرفته جای بررسی دوباره دارد آن هم به قیمت15 هزار تومان. به نظرم هم بانگ نی سایه، هم تذکره الاولیای عطار با تصحیح استاد شفیعی کدکنی و هم شرح غزلیات شمس هم این کتاب که الماس شیرین عشق نام دارد جزو اموری است که باید مورد بازبینی قرار بگیرد تا اتفاقاتی از این دست کمتر رخ بدهد.

مسعود اصغرنژادبلوچی

تا آن جا که به ذهن می رسد و متبادر می‌شود ادبیات سعی می کند برای خوانندگان و مخاطبان اثر بخش باشد و آن ها را به روشنی راهنمایی کند این یک رویه است که سالها در بین مردم رواج پیدا نموده است. یعنی اثر برای مخاطب حکم یک نوع راهنما را دارد که کمتر در آن خطا وجود دارد. به عنوان مثال فال گرفتن تا بدان جا متداول شده که خیلی ها تصمیم‌گیری های مهم زندگی و روزمره را با اتکا با تغییر می دهند. در یک نگاه این چیز بدی نیست. این که آدمی با خواندن کتاب متحول بشود یک اتفاق خوب است. منتها نکته اصلی در این است که خوانندگان اکثر مواقع در لحظه مواجه با نویسندگان و شاعران آن چه را که برای شان نوعی روش محکم و یک راهنما فرض می کنند را از دست می دهند و شروع می کنند به قضاوت درباره شخصیت اثر آفرین و آفرینش اثری که سال ها در ذهن و زندگی مؤلف ایجاد کرده را با ابعاد فیزیکی مورد نقد و نظر قرار می دهند. در بسیاری موارد بعد از دیدار با صاحب اثر دیدگاه خود را تغییر دادند و لحظات خوبی که در زمان خواندن به دست آورده اند را به بوته فراموشی می سپارند. این چرخش ذهنی و این رفتار نشان از این دارد که مخاطبان در لحظه مواجه با اثر یک شخصیت متفاوت از خالق اثر در ذهن می سازند و آن ساخته ی ذهن را می خواهند در دیدار با نویسندگان و شاعران به خود و به نویسنده و شاعر تحمیل نمایند. چه خوب خواهد بود که با خردمندی بیشتر رفتار نماییم و به راحتی از کنار مسائل حوزه های فرهنگی و هنری و ادبی گذر نکنیم.

مسعوداصغرنژادبلوچی

چه چیزهایی می تواند نشان دهد شعر در آستانه تعهد به هنر قرار دارد و چه مواردی نشان می دهد که شعر در خدمت اصالت هاست؟ چرا هنر امروز خصوصاً شعر این گونه در چالش مخاطب قرار دارد. اولین نکته این است که اکثر مخاطبان نمی دانند شعرای معاصر دقیقاً قصد دارند چه چیزی را بازگو نمایند؟ اعتراض یا اعتماد به جامعه، تصویر خوشی ها و حسرت ها یا دردها و درک ها؟ شاعران امروز به نظر می آید که حتی در بازگو نمودن آن چه نه لزوماً به نام درد حتی در حد و اندازه دغدغه نیز ناتوان هستند. و این ناتوانی بیشتر از عدم اشتراک گذاری مفاهیم بین آن ها رخ می دهد و در بسیاری موارد و مواقع از اشتراک پذیری در باب و باره مباحثی که هیچ لزومی به شراکت آن ها وجود ندارد. این که کلمات به شکل موزون در ذهن مخاطب جایگاهی ویژه دارد یک طرف داستان است، طرف دیگر این است که ادبیات هم پای جامعه دچار تغییر و تحول و پیشرفت می شود. مهم ترین شاخصه های این پیشرفت اطلاع داشتن و مطالعه تحول های ادبی در داخل و خارج از مرزها ست منتها به شرط این که این آگاهی رسانی تبدیل به عدم رعایت مبانی تئوریک ذهنی مخاطبان هر سرزمین نشود. این که به عنوان آرتور رمبو در شعر فرانسه ایجاد تحول نموده به تنهایی کافی نیست و ساختن نسخه مجهول از این متحول گر نیز راه کار به شمار نمی آید. بلکه لازم است بر اساس مواضع فکری رشد یافته در هر سرزمین ابتدا شناسایی زبانی موازی با درخواست مخاطب مورد بررسی قرار بگیرد سپس در راستای عرضه محصولات فرهنگی ادبی جریان ها و جنبه های متعدد ادبی را در زیر شاخه شعر مورد ارزیابی قرار داد و سپس تولید محصول نمود. این که فارسی زبانان با قالب غزل ارتباط پیدا می کنند دلیل محکمی نیست تا شاعرانی که در شکل و قالب نو و نیمایی و سپید در حال تولید اثر هستند به سلیقه مخاطب احترام نمی گذارند. اتفاقاً برعکس پویایی زبان شاعران معاصر بعد از نیما به نوعی بیشتر احترام را به مخاطب آگاه گذاشته و پویایی ذهن وی را در نظر گرفته است. منتها این که این دو جریان غیر همسان را کنار هم مورد نقد و نظر قرار بدهیم مهم ترین اشکالی است که به کار منتقدان شعر بعد از نیما وارد است. چه بسیار منتقدان که با مواضع و شاخصه های شعر پیش از نیما به کار نقد پرداخته اند که به نوعی می توان گفت این ها پرت ترین منتقدان شعر بعد از نیما هستند.

*

مسعود اصغرنزادبلوچی

**

دریافت ارزش های فرهنگی و ادبی هر سرزمین باید گذشته را آینه گی کند و از تجربه ها، آینده ای بسازد که مورد قبول عام و خاص باشد چرا که آینده متعلق به همه است.آینده ای که ساخته می شود باید حال و هوایی قابل قبول داشته باشد و این مقوله در ادبیلات به گونه ای متفاوت است. به زبانی دیگر لازمه جستارهای ادبی در هر سرزمین نقطه های عطف اثرگذاری است که در طول تاریخ به ندرت اتفاق می افتد تکرارهای بی مورد خطا در حوزه عملکردهای فرهنگی ادبی آدمی را آزرده می سازند و ادبیات را از باروری ساقط می کند. این که سنت می تواند به تجدد اصلت ببخشد حرفی در آن نیست اما تحمیل سنت در برابر تحمل تجدد کار معقولی نیست. چرا که تجدد در مقایسه ی کاستی ها و کمبودهای سنت است که به وجود آمده است. به همین خاطر لازم است که در باره ی تقابل این دو حوزه با تأمل بیشری وارد شد. شعر امروز در گام اول مخاطب امروز را رصد می کند مخاطبی که از خرید خسته کننده تا فشارهای عصبی موازی با شادی ها و موفقیت ها شاعر و نویسنده را بر آن می دارد تا دست به کار نوشتن بزند.به همین خاطر لازم است این حد فاصل با توافق سنت و تجدد وارد عمل شود. هیچ تحدد نمی تواند بدون حمایت اصیل و اصلی سنت کار آمد باشد.

**
مسعوداصغرنژادبلوچی
*
فضیلت های اخلاقی همیشه و همه جا به عنوان یک ارزش مورد توجه و احترام هستند. با گذشت زمان احساس می کنم راحت تر می توانم نظرات خود را درباره ی آن چه که هستم عنوان نمایم. رقص با مردگان در گستره ادبیات اتفاقی است که این روزها یا شاید لااقل در دهه های اخیر بسیار باب گشته است به عنوان مثال پیش از این که مثلا کوروش اسدی داستان نویس بمیرد شاید کمتر کسی وی را می شناخت، یا لااقل به این شکل که الآن درباره اش سخن گفته می شد سخن به میان می آمد. یا پیش از این که مثلاً رضا بروسان بمیرد البته آن موقع الهام اسلامی هم آن قدر پر رنگ نبود که بعد از مرگ رنگ گرفت. و در نیشابور پیش از آن که حتی علی نجفی بمیرد همه چیز سر جای خودش بود و هیچ اتفاقی رخ نداده بود و شاید کمتر کسی می توانست همراه هیجانات شاعرانه و کودک درون وی باشد و وی را مورد سرزنش یا نصیحت قرار ندهد. دقیقاً و صادقانه باید از خود پرسید که با برگزاری یادمان بزرگنمائی مردگان و میدان را با رقص با مردگان برای چه می خواهیم؟ در این که آیا خودمان، حواسمان، نظراتمان، ذهنمان سرجایش هست؟ این همه شاعر زنده که با مشکلات عدیده کوچک و بزرگ در حال دست و پنجه نرم کردن هستند، وجود دارند که مطمئنم بعد از مرگ همان قدر محبوب خواهند شد که علی نجفی محبوب شد. پس بیایید با خودمان صادق باشیم و پیش قدم بشویم برای گرفتن یادمان برای خدابخش صفادل، محمد پروانه، آقای حشمتی، رودابه باقری و ابراهیم لگزیان و حتی عباس کرخی، در حوزه شعر و شاید خیلی های دیگر که من نامشان را به خاطر ندارم و در حوزه فرهنگ. برویم سراغ انسان های درجه یک مثل دکتر بکائیان، دکتر مهدی نوروز، جناب متولی زاده، یا این که تنها از توانمندی های پروفسور گرمابی در ذیل نماینده بودن استفاده نکنیم و از ایشان در حوزه علم و دانش نیز بهره ببریم. بیاییم بنشینیم پای خاطرات بزرگانی که برای این شهر و این سرزمین به اندازه خود تلاش نمودند و زحمت کشیدند و حتی با بازنگری در کارهای شان نکات قوت و ضعف شان را بشناسیم. من رسماً اعلام می کنم که در رقص با مردگان نمی خواهم نقش و جایی داشته باشم و در حوزه ثبت ادبیات و فرهنگ شفاهی و بازنگاری و پیاده سازی و تدوین خاطرات پیش قدم هستم و آماده، و همین جا به صداقت و صراحت اعلام می کنم که شاید خیلی از نام ها را نشناسم و ندانم و با کمک شما می توانم آن ها را بشناسم. می شود در شهرستان نیشابور دبیرخانه دایمی شعر را بنیان گذاشت و با برگزاری مراسمی از زحمات دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی تجلیل به عمل آورد. لازم نیست در این مراسم به فکر شام و ناهار و کارهای بی ربط باشیم. خود حضور دکتر شفیعی کدکنی در فرهنگسرای سیمرغ و نشستن پای حرف های ایشان بهترین برنامه ریزی ست.

**
مسعوداصغرنژادبلوچی
**
هنر و پیام هنری ای که با زبان سر و کار دارد باید در حوصله جهان و زمان و زبان بگنجد. شعر، هنری است که انتقال در وهله اول باید در آن وجود داشته باشد. یعنی مفهومی در آن وجود داشته باشد که ذیل کارکرد کلمه قابلیت تفهیم و تأویل داشته باشد. بعد از این قابلیت، که انتقال مفهوم و فرم کلمه می تواند نام بپذیرد. داشتن بار عاطفی و وزن و موسیقی است که در شعر ایجاد جذابیت می نماید. منتها در دهه های اخیر اکثر قریب به اتفاق شاعرها به هنر کاغذ سیاه کردن روی آورده اند و سیاه بازی را به عنوان یک شیوه در نظر گرفته اند. این همه شعر نوشته شده در چند دهه اخیر که مخاطبی جز خود شاعر ندارد به چه کار می آید؟ مگر مسابقه است یا بازی؟ باید یکسری دریافت وجود داشته باشد تابه شکل اثری منسجم دارای خروجی باشد، هنرمندان ما چه جوان و چه پیر در دهه های اخیر به نوعی چالش شخصی دچار شده اند که با کوچک ترین انتقاد ولو از زبان منتقد مبتدی یا حرفه ای خیلی زود از کوره در می روند و مخاطب را به نوعی وارد جدالی می کنند که نقش مخاطب در آن خنثی است. اثری سروده شده، نوشته شده، تبدیل به کتاب شده است و خواننده ندارد... خب....مقصر کیست؟ اصلاً صریح تر باید گفت چرا باید از هر چیزی تعداد زیادی داشته باشیم؟ این تعداد شاعر چه نفعی برای ادبیات سردر گم دارد؟ به نظر باید عینک خردمندانه تری را به چشم زد و چشم انداز شعر را با وسواس بیشتری مورد بررسی قرار داد.

*
مسعوداصغرنژادبلوچی
**
جبهه گیری های جمعی در مقابل عملکردهای فردی که شاخصه هایی از نوع دیگر یا حتا نبوغ را در خود پرورش داده است بسیار معمول بوده و دور از ذهن نیست که می تواند به شیوه های مختلف ارائه شود. به عنوان مثال مترجمین بازاری و داستان نویسان مجله های بازاری که قصد سرگرمی و روزمره گی را دارند هم در دراز مدت تبدیل به یک ژانر و شیوه می شوند. منتها نکته ی قابل تأمل این جاست که چه اتفاقی در کشورهایی مانند امریکای لاتین رخ می دهد که نویسندگانی درجه یک از آن ها به جهان صادر می شود. ماریو بارگاس یوسا، کارلوس فوئنتس، گابریل گارسیا مارکز و...همه و همه هر آن چه که نوشته اند در ایران ترجمه شده و خوانندگان این گونه رمان ها و متن ها هم درصد بسیار کمی را به خود اختصاص می دهد. چه لزومی دارد این گونه کتب به فارسی ترجمه شود و اگر لازم است و حالا هم که شده چرا سطح داستان نویسی و داستان و رمان خوانی ما هم چنان در حد نویسندگان بازاری مانده است؟
نکته دیگر این که چرا ناشرین باید معیار نشر را تعیین و تنظیم کنند؟و این که تا کی نویسندگان و ناشرین داخلی قصد دارند با باند بازی و قرض دادن نان به همدیگر در راستای یک سری نویسنده و شاعر معدود و معلوم بازار خود را حفظ نموده و گرم نگه دارند؟ دنبال ریشه های انحطاط در بیرون از خود گشتن چنین معضلاتی را موجب می شود. لازم است از نو شروع کنیم و خوب و مثل آدم رفتار نماییم.

برای بازگویی کردن این گونه جستارها باید کمی جسارت به خرج داد و با اتکا به آثار ارائه شده توسط گذشتگان یک فرضیه ساخت و آن را برای مدون سازی در شعر مورد تحلیل و بررسی قرار داد

سعی بر این است که در حوزه های سرایش و شعور همیشه مراتب آداب دانی رعایت بشود.در همین راستا و با اتکا به عملکرد های سرآمدان شعر و ادب برخی فراز و فرود ها به نوعی تبدیل به یک جریان فرضی و شاید انحرافی شده است که با روانکاوی نمودن در ذیل مفاهیم کلیدی می توان جستاری پیدا کرد تا در برابر برخی جریان های جسورانه یک مسکن یا رهیافت به حساب آید.

گریز از خودخواهی، پناه به ناخودآگاهی
(در سایه سار و ثانیه های علی ی ِنجفی)
*
مسعوداصغرنژادبلوچی
*
در شعر شعور حرف اول را می زند. مضمون شعر قالب شعر را ایجاد می نماید و زبان ِرمز و کنایت که از ویژگی های اصلی شعر است کلیت شعر را حمایت و هدایت می کند به سمت مخاطب که خودش را می سپارد به شعر ِشاعری که خلوت مردمی و فردی را شناخته و برای آن احترام قایل می شود و هست. با این همه و این موارد قابل به عرض می باشد که ویژگی اصلی شعر جز این که وزن و قافیه و موارد این چنینی ست به درجه و کیفیت بالای مطالعه ومطالب و شعور ِشاعر ربط دارد. به زبان ساده تر هر آن چه در درون ِشاعر وجود دارد در شعر او نیز وجود دارد. البته ناگفته پیداست که همه این ها در مرحله پس از شعر و شاعر و شعور قرار دارد. یعنی ابتدا به ساکن باید وارد حیطه ی ادبیات شد بعد به این جزئیات رسید و رسیدگی کرد.
علی نجفی بدون این که بخواهد به شکل تصنعی به شاخصه های شعر بپردازد خود به خود علامت و قواعد اصیل شعر را در خودش و آثارش یا داشته یا به شکل ناخودآگاه پرورش داده است. چرا که این موارد را می توان در آثار او مشاهده کرد.
بسیار بارها شده است که در باره مسایل و وسایل شعر و شاعر حرف زده می شود و به مباحث ادبی ایرادها و نقدها وارد می نمایند اما هیچ گاه به خود ِنویسنده نگاه انتقادی نیانداخته اند یعنی مثلاً درباره ی ِشعر حرف را آغاز کرده و به شخصیت شاعر پرداخته می شود البته این اشکال در همه ی امور زندگی رخ می دهد و اصل اولیه فراموش می شود که قرار است در جهت ساختن و ساختار حرکت کرد نه نصیحت و تخریب.
با این اشاره مختصر باید گفت که علی نجفی در مواجهه با ادبیات قالب برایش مهم نبود داستان یا شعر یا هر چیز دیگر. بیشتر قصد داشت خالق اثری باشد که قبلاً کسی آن را تجربه نکرده است یعنی کاشف تصاویری بود که خیلی ها آن را می دیدند اما از مقابل آن سرسری عبور می کردند.امّا علی ی ِنجفی این تصاویر و تصورها را به شکل همگان می دید منتها به شکل و فرمی خاصی ارائه می کرد البته با یک یک ایراد که آن هم شتابزدگی که جزء شخصیت اصلی وی بود. بی قرار کشف ها و تصاویر که مثل آدم برفی همیشه نگران تابیدن خورشید و آب شدن آن باشیم یا به زبان دیگر شبیه ِشمع، مجلس آرا. اگر دقت کنید می بیند برای علی نجفی هم می توان تصویر تازه ی آدم برفی را مثال زد و هم مجلس آرایی کُهن ِشمع را. در داستان و زندگی در کنار فکر به کشف و سرایش شعر علی نجفی همیشه در حال برداشت از زندگی خود بود. تکه تکه های تن و روح علی نجفی را می توان در آینه ی ِ آثارش دید و حتی بغض کرد و گریه کرد و دید و لمس کرد وافسوس خورد که چرا با این شتاب از میان ما رفت. علی نجفی جزو معدود نویسندگان و شاعرانی است که در آثارش، خودش است. خودی که سرشار از شعر و شعور بود و به شکل مسحور کننده و پر از انعطاف هم خودش و هم مخاطب را راضی نگه می دارد.
او هر آن چه داشت را کشف می کرد بعد تصمیم می گرفت که در ظرف شعر یا داستان آن را پیاده نماید.
این نکته ها که از علی نجفی برشمردیم از ارکان حقیقی شعر و داستان است. یعنی ابتدا باید شاعر و نویسنده در حال خودسازی بعد شناخت خود، بعد برداشت از خود، منتها در خدمت اثر خود باشد که علی نجفی در گریز از خود خواهی و پناه به ناخواگاهی به آن دست یازیده بود.

*
مسعوداصغرنژادبلوچی
**
شعر ترنم و نوازش قلب در راستای مهربانی و فهمیدن هاست و شاعران که وارث آب و خرد و روشنی هستند با کمک ِپیمان محبّت و مرام، کلمه ها را تبدیل به تسبیحی می کنند برای تسکین روح بشر که روی چرخ و بیان فرازها و فرودها در کشاکش درد و درک روزگار می سپارند؛ آن هم برلب رود.در همین راه و روش است که شاعر از دیر باز سرودن تا آغاز ِپایان، تلاش می کند تا شأن و شعور دریافت کرده را با آمیزه ای از مِهر و تکنیک برای انسان تولید نماید تا بتواند تاریکی های کم اندیشی را به روشنا رسانده و زخم را مرهم گذاشته و تحول گرداننده ی حال و هوای انسان ها باشد.
در همین دُوران و دَوَران گاهی اتفاق افتاده است که بی راهه و بد راهه پیش روی شاعرها قرار بگیرد و شاعر هر چند تلاش می کند باز نتواند کمکی به خود در ابتدا و انتهای ماجرا بکند؛ و به اشتباه سراغ درمان دردها می رود و دردها را از نظر خود و جهان خود مخفی می کند البته بدون درمان. با اتکا به این نکات که تقریر و تقدیم شد باید به سمت منطقه و مکانی مشخص رفت که مد نظر نگارنده می باشد.
نیشابور از دیرباز محل و خواستگاه بسیاری از مفاهیم ادبی و فرهنگی ست. جایگاه خاص آن را نمی توان به هیچ وجه نادیده گرفت و به سمت جغرافیای ذهن و زبان آن متمایل نشد و گرایش پیدا نکرد. این همه محاسن و مقام در امروز نیشابور به خاطر تلاطم و تشویش در ارکان اصلی سرایش و به خاطر نبودن و یا نداشتن انگیزه ای که بخواهد برایند حقیقی شعر شعر نیشابور را بازنمایی کند آن را به انزوا و رکودی دچار کرده است که غفلت ورزیدن از آن خسارت جبران ناپذیری در پی خواهد داشت.
حامیان و شاعران شعر شهر نیشابور به طور کلی در حاشیه ای کم اهمیت مشغول موارد بسیار بی دلیل هستند که بازخوردهای منفی بسیاری را بوجود آورده است.گسسته گی و چند دستگی از لحاظ نیروی انسانی، بینش و منش اجتماعی و ادبی شعر شهر نیشابور را متلاطم گردانده و سابقه تاریخی آن را به تاریکی کشانده است. این چالش ها جز این که انرژی شاعران را هدر بدهد خروجی دیگری در پی ندارد و نخواهد داشت.فارغ از یک سری پیشکسوت که شعر آن ها را شهر پذیرفته است و سال ها مشغول به سرودن در همان قد و قواره ی مردم پسند هستند سایر شعرا هیچ گونه عملکرد صحیحی از خود نشان نمی دهند.شاید به نوعی وهم شاعرانه سراغ برخی از علاقمندان به سرودن آمده است و آن هارا به بحران خویشتن گریزی کشانده است.تازه کارانی که بدون مطالعه و با اتکاء به کشف و شهودی نامعلوم مدعی هستند که در حال انجام کار ادبی هستند بیشترین بار منفی را در اتمسفر شعر نیشابور از خود ساطع کرده اند که البته گذراست و زمانه و زمان همه چیز را به چالش می کشد و در نهایت مشخص می کند تقریباً همه چیز را. نگارنده ی یادداشت، همین جا دوستان را به چالش پاسخ دادن در جهت رشد و تعالی شعر دعوت می نماید و خواهشمند است که دلسوزانه تر به این ودیعه ی آسمانی پرداخته بشود.